حاجی

حاجیان آمدند با تعظیم
شاکر از رحمت خدای رحیم.
ناصرخسرو.
حاجی تو نیستی شتر است از برای آنک
بیچاره بار می برد و خار میخورد.
سعدی.
مغیلان چیست تا حاجی عنان از کعبه بر تابد
خسک درراه مشتاقان بساط پرنیان باشد.
سعدی.
شیادی گیسوان بافت بصورت علویان و با قافله حجاج به شهری درآمد در هیأت حاجیان. ( گلستان ) .
دریای اخضر فلک و کشتی هلال
هستند غرق نعمت حاجی قوام ما.
حافظ.
بخشش آموزی جهان افروز چون حاجی قوام.
حافظ.
حاجی به ره کعبه و ماطالب دیدار
او خانه همی جوید و ما صاحب خانه
خیالی ( از دیوان شیخ بهائی ص 347 ) .
- امثال :
حاجی حاجی را بمکه بیند ؛ رفت و باز دیگر نخواهد آمد. بس دیر خواهی آمد؟ این وام را که کرد باز نخواهد داد. این عاریت باز نمی گرداند.
گفت حاجی خانه است گفت نه گفت اگر هم بود بچیزی نبود.
حاجی مرد شتر خلاص .
و صاحب غیاث اللغات گوید: حاجی به تشدید جیم منسوب بحاجة و حاجة صفت است برای موصوف محذوف که لفظ جماعت باشد و حاجة صیغه مونث اسم فاعل است پس حاجی کسی است که منسوب باشد بجماعت حاجةبحالت الحاق یای نسبت. تای تأنیث از آخر حاجة ساقطشد چنانکه در عامی و معتزلی و فارسیان بتخفیف جیم خوانند و بعضی توهم کرده اند که در اصل حاجج بوده یک جیم را به یاء قلب کرده اند. بر اهل تتبع مخفی نخواهد بود. مثل این در صیغه اسم فاعل و دیگر اسماء معهود نیست اگر چه در افعال این قسم قلب آمده است - انتهی.
حاجی. ( اِخ ) ( امیر غیاث الدین. . . ) . جد آل مظفر است ، صاحب حبیب السیر آرد: �مبارزان معرکه اخبار در میدان احوال آل مظفر کمیت قلم را بدین منوال جولان داده اند که جد اعلی امیر مبارزالدین محمد که نخستین سلاطین آل مظفر است موسوم بود بغیاث الدین حاجی خراسانی و طلوع اختر وجود امیر غیاث الدین حاجی از افق ولادت بروایت مطلع السعدین در نشتقان خواف روی نمود و بقولی آن جناب از سجاوند خواف بود و باتفاق مورخان امیر حاجی در زمان تسلط چنگیزخان بر ولایت خراسان از مولد و منشاء خویش بخطه دارالعباد یزد رفت و او بمرتبه ای عظیم خلقت بود که در یزد موزه ای که گنجایش پایش داشته باشد پیدا نشد و شمشیری که درمیان می بست بسنگ یزد سه من و نیم وزن داشت و دیده بخت امیر حاجی بدیدار سه پسر منور بود ابوبکر و محمدو منصور. ابوبکر و محمد ملازمت علاءالدوله که در یزد رایت حکومت افراشته بود اختیار کردند و در آن اوان که هلاکوخان عازم بغداد بود علاءالدوله ابوبکر را با سیصد سوار به اردوی ایلخان روان گردانید و هلاکو بعد ازفتح دارالسلام بغداد او را با فوجی از سپاه به سرحد مصر فرستاد و ابوبکر در آن دیار آثار تسلط و اقتدار بظهور رسانیده در جنگ اعراب خفاجه بقتل آمد و محمد تا وقت حلول اجل طبیعی در سلک نوکران علاءالدوله انتظام داشت و از این دو برادر اصلاً نسل نماند اما منصوربن حاجی خراسانی که همواره در خدمت پدر بزرگوار بسر میبرد او راسه پسر بود. . . � رجوع به حبط 2 ص 88 شود
منبع. لغت نامه دهخدا

حاجی فیروزه یا حاجی پیروزه یعنی پیروزمندانه از سفر دور و دراز بر می گردد البته به احتمال زیاد فیروزه را بعد از ورود اعراب لقب حاجی بدان افزوده اند تا با حج حاجیان هم پوشانی کنند که بتوانند به این رسم در ایران ادامه دهند. ( احتیاج به تحقیق بیشتر دارد )
اما نظر دومِ بنده : می توان گفت هَج لک لک بوده؛ که حرفِ ( ه ) به ( ح ) تبدیل شده. . . . هَج به حج تغییر یافته. . .
چون واژه" هَج "به معنی، راست؛ بلند ، مستقیم، قائم و استوار. . .
شاید پاهای لک لک نیز راست و بلند است بدان روی "هَج لک لک" گفته اند
بسیاری از واژگان پارسی کهن به زبان سریانی و از زبان سریانی به زبان عربی و عبری راه یافته. . . . و دوباره در هجوم اعراب به ایران به زبان فارسی برگشته. . . . چرا که اعراب کلا دستور زبان برای زبان عربی نداشتند تا اینکه بزرگان ایرانی از جمله ابن مقفع ( روزبه پور داودیه ) و دیگران برای آنان در اواخر سده دوم دستور زبان عربی نوشتند. لازم به یادآوریست یهودیان با زیارت بیت المقدس "حاجی می شوند.
رضا ضَحاکی راحت. مدرس و دبیر تاریخ، اسدآبادِ همدان