تیپ کاغذ

تیپ کاغذ عنوان گروهی از ساکنان گتو ویلنا بود که با پنهان کردن انبوهی از اقلام فرهنگی یهودیان در YIVO ( مؤسسه علمی ییدیش ) ، آن ها را از ویرانی یا دزدیده شدن توسط آلمان نازی نجات داد. این گروه در سال ۱۹۴۲ تأسیس و به سرپرستی آبراهام ساتزکور و شمرکه کاچرگینسکی، کتاب ها، نقاشی ها و مجسمه ها را پنهان از چشم محافظان نازی قاچاق کرده و در مناطق مختلف گتو و اطراف آن پنهان می کردند. پس از برچیده شدن گتو، اعضای بازمانده این گروه برای پیوستن به پارتیزان های یهودی فرار کردند و سرانجام پس از آزادی شهر توسط نیروهای شوروی به ویلنا بازگشتند. آثار بازیابی شده برای تأسیس موزه یهودیان ویلنا مورد استفاده قرار گرفتند و سپس به صورت قاچاق به ایالات متحده منتقل شدند؛ جایی که در آن YIVO در طی دهه ۱۹۴۰ دوباره مستقر شد. کشف مخازن پنهان شده در اوایل دهه ۱۹۹۰ در ویلنا ادامه یافت. با وجود خساراتی در دوران نازی و شوروی، ۴۰–۳۰ درصد از بایگانی YIVO حفظ شد، و اکنون «بزرگترین مجموعه مطالب مربوط به زندگی یهودیان در اروپای شرقی موجود در جهان است». [ ۱]
پیش از جنگ جهانی دوم، شهر ویلنیوس ( ویلنا ) قطب فعالیت و یادگیری یهودیان بود، تا جایی که به «اورشلیم لیتوانی» لقب گرفت. [ ۲] این شهر به عنوان جایگاه اصلی سنت یهود و فرهنگ ییدیش دیده می شد و خانه YIVO بود؛ سازمانی که در سال ۱۹۲۵ برای حفظ و ترویج فرهنگ ییدیش تأسیس شد. YIVO مستقر در منطقه پوئولانکا، بایگانی گسترده ای از آثار به زبان ییدیش و سایر کتاب های مربوط به فرهنگ و تاریخ یهود را در مقر خود نگهداری می کرد. [ ۳] با تصرف ویلنا توسط نیروهای شوروی در ۱۹ سپتامبر ۱۹۳۹، این سازمان نخست در اختیار نیروهای شوروی قرار گرفت، سپس اجازه داده شد به شکل مستقل تحت نظارت لیتوانیایی ها فعالیت داشته باشد، و در ژوئن ۱۹۴۰ سرانجام توسط مؤسسه مطالعات لیتوانیایی که از سوی شوروی پشتیبانی می شد، جذب شود. علی رغم این تغییرات، بایگانی YIVO دست نخورده باقی ماند و با افزودن کتاب هایی که صاحبان آنها در اثر جنگ فرار کرده بودند، از برخی جهات گسترش یافت. با آغاز عملیات بارباروسا در سال ۱۹۴۱، نیروهای نازی به درون سرزمین های اشغالی شوروی پیشروی کردند و ویلنا را در ۲۴ ژوئن تصرف کردند. [ ۴]
اندکی بعد دکتر یوهانس پوهل، نماینده رایخس لایتر روزنبرگ تاسکفورس ( RRT ) - سازمان نازی که وظیفه دزدیدن یا نابودی اموال فرهنگی یهودیان را بر عهده داشت - برای بررسی بایگانی ها وارد ویلنا شد. [ ۵] وی دستور داد که ویلنا به عنوان یک مرکز جمع آوری مرکزی برای منطقه در نظر گرفته شود، و در آن نه تنها بایگانی های YIVO و سایر موسسات ویلنا، بلکه مجموعه های خصوصی از کاوناس، شولی، ماریامپوله، والوژین و شهرهای دیگر نیز گرد آورده شوند. [ ۶] نازی ها سپس در سال ۱۹۴۲ دفتر مرتب سازی آثار را تأسیس کردند تا از میان آثار بدست آمده، اقلام با کیفیت بالا را انتخاب کرده و به مؤسسه پژوهش روی مسئله یهود بفرستند: بقیه آثار می بایست خرد شوند. طبق دستورهای داده شده به RRT، تا بیشینه ۳۰ درصد از کارها با کیفیت بالا می توانستند باقی بمانند. [ ۷] برای اطمینان از انتخاب آثار مناسب، زندانیان یهودی گتو، عمدتاً افرادی که با YIVO کار کرده بودند، برای انجام کارهای مرتب سازی انتخاب شدند. این کارگران شامل زلیگ کالمانوویچ، اوما اولکنیکی، آبراهام ساتزکور، شمرکه کاچرگینسکی و خیکل لونسکی بودند. [ ۵]