بی بی خانم استرابادی

دانشنامه آزاد فارسی

بی بی خانم استرآبادی. بی بی خانُم اِسترآبادی (۱۲۷۴ـ۱۳۴۰ق)
بانوی نویسندۀ ایرانی، از نخستین زنان روشنفکر و منتقد جامعۀ مردسالار عهد قاجاریه و بنیادگذار دبستان دوشیزگان. پدرش محمدباقرخان سرکردۀ سوار استرآباد و مادرش خدیجه خانم ندیمه و ملاباجی شکوه السلطنه، مادر مظفرالدین شاه قاجار، بود. بی بی خانم در دربار ناصرالدین شاه قاجار پرورش یافت و درس خواند. سپس با موسی خان وزیری ازدواج کرد و زندگی زناشویی آنان سرانجام پس از هفت فرزند به متارکه انجامید. در ۱۳۲۴ق یکی از نخستین دبستان های دخترانه با روش جدید تعلیم و تربیت را با نام دبستان دوشیزگان تأسیس کرد. در ۱۳۱۳ق کتاب معایب الرجال را به درخواست بسیاری از زنان هم دورۀ خود، در پاسخ به کتاب تأدیب النسوان، که کتابی در تأیید مردسالاری و تربیت زنان مطابقِ خواسته ها و معیار مردان بود، در ردّ جامعۀ مردسالار و معضلاتِ اجتماعی ـ خانوادگی و عادات زشت و دل مشغولی های ناشایست مردان نوشت. این کتاب از منابع مهم تحقیقی دربارۀ زنان عهد قاجاریه به شمار می رود. معایب الرجال یک بار در سوئد (استکهلم، ۱۳۷۱ش) و بار دیگر همراه با تأدیب النسوان با نام رویارویی زن و مرد در عصر قاجار: تأدیب النسوان و معایب الرجال به چاپ رسیده است.

پیشنهاد کاربران

بی بی خانم استرآبادی حاصل ازدواج خدیجه ملاباجی از زنان باسواد آن دوران و محمدباقرخان سرکردهٔ ایل انزلی در مازندران است. محمدباقرخان در یکی از سفرهای ناصرالدین شاه به مازندران با دلاوری شیری را از پا درآورد و لقب شیرکش گرفت و در رکاب شاه به پایتخت آمد و به سمت ایشیک آقاسی باشی منسوب شد. خدیجه خانم که یکی از ندیمه های ناصرالدین شاه ( شکوه السطنه ) بود، کار تدریس و آموزش کودکان درباری را نیز انجام می داد.
...
[مشاهده متن کامل]

محمدباقر با ملاباجی آشنا شد و از شاه اجازهٔ ازدواج با او را گرفت و با هم ازدواج کردند و به روستای نوکنده از روستاهای بندرگز از توابع استرآباد رفتند. بی بی و برادرش حسین علی در نوکنده به دنیا آمدند، اما مادرشان خدیجه علاقه ای به تداوم ازدواجش نداشت زیرا باقرخان شیرکش پنج زن دیگر هم داشت. خدیجه پس از مدتی موفق می شود خانهٔ همسر را با دو فرزندش به بهانه زیارت کربلا ترک کند اما از کربلا به تهران می آید و مجدداً به دربار می رود و به شغل ملاباجی دربار مشغول می شود. دو سال بعد محمدباقرخان در اختلافات قومی کشته می شود و خدیجه دیگر هرگز به مازندران بازنمی گردد. بی بی خانم توانست نزد مادرش آموزش ببیند و درس بخواند و از این امتیاز برخوردار بود که هم بتواند دنیای درون حرمسرا را مشاهده کند و هم دنیای بیرون را تجربه نماید.
بی بی در دربار درس خواند و بزرگ شد تا آن که با افسر جوانی از اهالی قفقاز که به تهران مهاجرت کرده بود، به نام موسی خان وزیراف آشنا شد. این دو به هم علاقه مند شدند و چون خدیجه باجی با وصلت شان مخالف بود بی بی از خانه می گریزد و در ۲۲سالگی با موسی خان وزیری ازدواج می کند. برخی از تاریخ نویسان می گویند بی بی خانم استرآبادی زود ازدواج کرد و با همه عشق و علاقه ای که به همسرش داشت، زندگی مشترکشان کوتاه بود و همسرش با دختر خدمتکاری ازدواج کرد. بی بی خانم بر اثر بی توجهی های شوهر و رفتارهای ناشایست هوو به ناچار خانه را ترک گفت ولی چندی بعد دوباره به خانه بازگشت و با شوهر از در آشتی درآمد، اما تجربه تلخ هووداری در خاطرش تا پایان عمر باقی ماند تا آنجا که در کتاب خود معایب الرجال به ذکر آن می پردازد.
بی بی خانم استرآبادی در روزنامه های حبل المتین، تمدن و نشریه مجلس مقاله می نوشت. بیشتر مقالات او در دفاع از آموزش دختران است. او اولین دبستان دخترانه را بنیان گذاشت. بیشتر شهرت بی بی خانم استرآبادی به خاطر کتاب معایب الرجال است که به طنز و در پاسخ به تادیب النسوان نوشته است. برخی او را نخستین زن طنزنویس ایران می دانند.

منابع• https://iranpedia.net/wiki/بی‌بی‌خانم_استرآبادی