بانو شاعره گوهر
نامش گوهر دختر موسی خان قاجار و مادرش طیغون دختر فتحعلیشاه است، نویسنده خیرات حسان، گوهر را زنی با دانش و کمال و پاک طینت توصیف کرده و مینویسد: در علم نجوم بصیرت داشته و شعر را بسیار خوب میگفته و یک رباعی و دو بیت از یک قصیده و یک بیت از غزلی بنام نمونه آثار طبعش ضبط کرده است. دیوان چاپ شده اشعار این بانو که در سال ۱۳۱۹ هجری قمری به دستور میرزا احمدخان فاتح الملک به خط محمد اسمعیل، پسر ملا احمد خوانساری به چاپ رسیده. قصاید ترجیعات وغزلیات و رباعیات و یک تضمین از غزل شیخ سعدى در این دیوان دیده شد که جمعاً بالغ بر شش هزار بیت میشود، قصائد اغلب در مدح ائمه اطهار و ناصر الدین شاه و عزت الدوله و فخر الدوله و مهدعلیا است، قصاید و غزلیات و رباعیاتش دلالت میکند طبعی قادر وتوانا و اطلاعاتی وسیع در فن شعر و مطالعاتی کافی در آثار شعرای گذشته داشته و قصائدش سبک عراقی دارد و در غزل بیشتر از طیبات و بدایع سعدی و گاهی از حافظ سرمشق گرفته و روی هم رفته بسیار منسجم و روان و پخته شعر گفته است و این بانو قصیده سرای زنان شاعر و قاآنی این گروه در دوران قاجاریه باید شناخته شود. در میان زنان فارسی سرا کمتر شاعری مانند گوهر دیده میشود که در قصیده سرائی طبعش توانا و قادر است و پیداست که در مکتب قاآنی که معاصر وی بوده به پرورش طبع خود در قصیده سرائی پرداخته و در این رشته به استثناء پروین اعتصامی که شیوه جداگانه و ممتازی دارد و یا رابعه، هیچیک از زنان شاعر در اسلوب قصیده سرائی خصوصاً به سبک قاجاریه به پای گوهر نمیرسند و معلوم است مطالعه و تتبع زیاد در آثار استادان قصیده سرا، چه معاصران خود و چه قدما داشته. و این غزل با قلم نی مرکب در حاشیه دیوان به خط خود گوهر نوشته شده است و بهمین خط در بعضی اشعار اصلاح و اضافه دیده میشود، خط شکسته نستعلیق است و پخته ولی در عین حال معلوم است که خط، خط زن است:
... [مشاهده متن کامل]
شکن زلف مسلسل برخت بر زده
خانه صبر مرا آتش بر در زده
دوش در بزم که بودی مکن این بار نهان
آشکار است ز چشم تو که ساغر زده
داده بر چشم سیه عشوه فروشی تعلیم
از پی بردن دل حیلۀ دیگر زده
سرتسلیم نهاده است به پیشت ز وفا
تیر مژگان جفا از چه به گوهر زده
نامش گوهر دختر موسی خان قاجار و مادرش طیغون دختر فتحعلیشاه است، نویسنده خیرات حسان، گوهر را زنی با دانش و کمال و پاک طینت توصیف کرده و مینویسد: در علم نجوم بصیرت داشته و شعر را بسیار خوب میگفته و یک رباعی و دو بیت از یک قصیده و یک بیت از غزلی بنام نمونه آثار طبعش ضبط کرده است. دیوان چاپ شده اشعار این بانو که در سال ۱۳۱۹ هجری قمری به دستور میرزا احمدخان فاتح الملک به خط محمد اسمعیل، پسر ملا احمد خوانساری به چاپ رسیده. قصاید ترجیعات وغزلیات و رباعیات و یک تضمین از غزل شیخ سعدى در این دیوان دیده شد که جمعاً بالغ بر شش هزار بیت میشود، قصائد اغلب در مدح ائمه اطهار و ناصر الدین شاه و عزت الدوله و فخر الدوله و مهدعلیا است، قصاید و غزلیات و رباعیاتش دلالت میکند طبعی قادر وتوانا و اطلاعاتی وسیع در فن شعر و مطالعاتی کافی در آثار شعرای گذشته داشته و قصائدش سبک عراقی دارد و در غزل بیشتر از طیبات و بدایع سعدی و گاهی از حافظ سرمشق گرفته و روی هم رفته بسیار منسجم و روان و پخته شعر گفته است و این بانو قصیده سرای زنان شاعر و قاآنی این گروه در دوران قاجاریه باید شناخته شود. در میان زنان فارسی سرا کمتر شاعری مانند گوهر دیده میشود که در قصیده سرائی طبعش توانا و قادر است و پیداست که در مکتب قاآنی که معاصر وی بوده به پرورش طبع خود در قصیده سرائی پرداخته و در این رشته به استثناء پروین اعتصامی که شیوه جداگانه و ممتازی دارد و یا رابعه، هیچیک از زنان شاعر در اسلوب قصیده سرائی خصوصاً به سبک قاجاریه به پای گوهر نمیرسند و معلوم است مطالعه و تتبع زیاد در آثار استادان قصیده سرا، چه معاصران خود و چه قدما داشته. و این غزل با قلم نی مرکب در حاشیه دیوان به خط خود گوهر نوشته شده است و بهمین خط در بعضی اشعار اصلاح و اضافه دیده میشود، خط شکسته نستعلیق است و پخته ولی در عین حال معلوم است که خط، خط زن است:
... [مشاهده متن کامل]
شکن زلف مسلسل برخت بر زده
خانه صبر مرا آتش بر در زده
دوش در بزم که بودی مکن این بار نهان
آشکار است ز چشم تو که ساغر زده
داده بر چشم سیه عشوه فروشی تعلیم
از پی بردن دل حیلۀ دیگر زده
سرتسلیم نهاده است به پیشت ز وفا
تیر مژگان جفا از چه به گوهر زده