بانو شاعره عفت نسابه/ سکینه بیگم
چنانکه مولف فارسنامه ناصری مینویسد وی دختر میرزا عبدالله نسابه اهل شیراز مقیم محله سردزک بوده و نام او را سکینه و تخلصش را عفت ضبط کرده است، استعداد و کمال و طبع او را ستایش و تمجید نموده و تولدش را سال ۱۲۹۲ هجری قمری، زمان کریم خان زند ذکر کرده، و کریمخان وفاتش ۱۱۹۳ میباشد و در این صورت منطقی نیست که تاریخ تولد او ۱۲۹۲ باشد، ثانیا در غزلی که فارسنامه از عفت ضبط کرد و تخلص هم دارد و قابل تشکیک نیست صریحاً فتحعلیشاه را مدح کرده و دعا گفته است و چون تاریخ در گذشت فتحعلیشاه پنجشنبه نوزدهم ۱۲۵۰ است، بنابراین بدون تردید تاریخ تولدی که فارسنامه برای بانو عفت ذکر کرده درست نیست، و به احتمال زیاد بایستی تاریخ ولادت عفت ۱۱۹۲ یعنی، بیست سال پیش از جلوس فتحعلیشاه به سلطنت باشد و در نسخه برداری یا استنساخ بجای ۱۱۹۲ - ۱۲۹۲ تاریخ ولادت تحریف شده، بانو عفت معاصر فتحعلیخان صبا که وفاتش سال ۱۲۳۸ و میرزا عبدالوهاب خان نشاط که در سال ۱۲۴۴ در گذشته و مجمر اصفهانی که به سن جوانی در سال ۱۲۲۵ بدرود حیات گفته میباشد و نخستین زنی است که در پی گذاری سبک قاجاریه که شیوه متین پس از رواج سبک هندى است، با بانیان اول هم قدمی داشته است و بی شک طبعش در انتخاب سبک از شیوه مجمر واعتماد الدوله نشاط و فتحعلیخان صبا الهام گرفته و وی را باید از اولین رواج دهندگان سبک قاجاریه شناخت، به گفته فارسنامه ناصری، میرزا عبدالله فرزند میرزا هومن، مردی با کمال و جامع بوده که در زمان کریم خان زند بجای اعقاب خود سمت شیخ الاسلامی داشته و میرزا عبدالله پسر میرزا مؤمن، پسری نیز بنام میرزا ابوالحسن نسابه داشته که وی نیز مردی با کمال بوده/ فارسنامه
... [مشاهده متن کامل]
از دیوان شعر این بانو:
عفت فراق بال از این بوستان مخواه
پیوسته جور خار کش و رنج باغبان
تُرک پرى چهره ای عشوه گری کرد باز
تاخت سوى ملک دل هر طرف از خیل ناز
پیشۀ او خسروی و شیوۀ ما بندگی
او همه ناز و غرور و ما همه عجز و نیاز
و ایضاً:
ساقی ماه رو به کف ساغر لعل فام دو
از کف و لعل او ستان بوسه یکی و جام دو
حال من و نگار من جسم دو است و جان یکی
هست فسانه ئی عجب شخص یکی و نام دو
این دل و جان خسته را همره نامه کرده ام
قاصد نیک پی ببر نامه یکی پیام دو
گوشه چشم او مگر خال سیاه مشک بو
نافه دشت چین یکی، آهوی خوش خرام دو
زلف تو بهر مرغ دل دام فکنده از دوسوی
آن که مشکل آمده، صید یکی و دام دو
محتسب است و شیخ و من صحبت عشق در میان
از چه دهم جوابشان؟ پخته یکی و خام دو
توضیح: کسی که پیش از دیگران به این بحر و ردیف و قافیه غزل گفته عفت است، و بعد بنام قرة العین که بعد از عفت متولد شده، در غزلی که مطلع آن اینست:
خال به کنج لب یک، طیره مشک فام دو
وای به حال مرغ دل، دانه یکی و دام دو
و از غزل عفت استقبال کرده و به سبک وی سروده، ناگفته نماند که همین اقتباس باعث شده اشتباهاً مطلع غزل عفت را عیناً بقرة العین نسبت دهند.
چنانکه مولف فارسنامه ناصری مینویسد وی دختر میرزا عبدالله نسابه اهل شیراز مقیم محله سردزک بوده و نام او را سکینه و تخلصش را عفت ضبط کرده است، استعداد و کمال و طبع او را ستایش و تمجید نموده و تولدش را سال ۱۲۹۲ هجری قمری، زمان کریم خان زند ذکر کرده، و کریمخان وفاتش ۱۱۹۳ میباشد و در این صورت منطقی نیست که تاریخ تولد او ۱۲۹۲ باشد، ثانیا در غزلی که فارسنامه از عفت ضبط کرد و تخلص هم دارد و قابل تشکیک نیست صریحاً فتحعلیشاه را مدح کرده و دعا گفته است و چون تاریخ در گذشت فتحعلیشاه پنجشنبه نوزدهم ۱۲۵۰ است، بنابراین بدون تردید تاریخ تولدی که فارسنامه برای بانو عفت ذکر کرده درست نیست، و به احتمال زیاد بایستی تاریخ ولادت عفت ۱۱۹۲ یعنی، بیست سال پیش از جلوس فتحعلیشاه به سلطنت باشد و در نسخه برداری یا استنساخ بجای ۱۱۹۲ - ۱۲۹۲ تاریخ ولادت تحریف شده، بانو عفت معاصر فتحعلیخان صبا که وفاتش سال ۱۲۳۸ و میرزا عبدالوهاب خان نشاط که در سال ۱۲۴۴ در گذشته و مجمر اصفهانی که به سن جوانی در سال ۱۲۲۵ بدرود حیات گفته میباشد و نخستین زنی است که در پی گذاری سبک قاجاریه که شیوه متین پس از رواج سبک هندى است، با بانیان اول هم قدمی داشته است و بی شک طبعش در انتخاب سبک از شیوه مجمر واعتماد الدوله نشاط و فتحعلیخان صبا الهام گرفته و وی را باید از اولین رواج دهندگان سبک قاجاریه شناخت، به گفته فارسنامه ناصری، میرزا عبدالله فرزند میرزا هومن، مردی با کمال و جامع بوده که در زمان کریم خان زند بجای اعقاب خود سمت شیخ الاسلامی داشته و میرزا عبدالله پسر میرزا مؤمن، پسری نیز بنام میرزا ابوالحسن نسابه داشته که وی نیز مردی با کمال بوده/ فارسنامه
... [مشاهده متن کامل]
از دیوان شعر این بانو:
عفت فراق بال از این بوستان مخواه
پیوسته جور خار کش و رنج باغبان
تُرک پرى چهره ای عشوه گری کرد باز
تاخت سوى ملک دل هر طرف از خیل ناز
پیشۀ او خسروی و شیوۀ ما بندگی
او همه ناز و غرور و ما همه عجز و نیاز
و ایضاً:
ساقی ماه رو به کف ساغر لعل فام دو
از کف و لعل او ستان بوسه یکی و جام دو
حال من و نگار من جسم دو است و جان یکی
هست فسانه ئی عجب شخص یکی و نام دو
این دل و جان خسته را همره نامه کرده ام
قاصد نیک پی ببر نامه یکی پیام دو
گوشه چشم او مگر خال سیاه مشک بو
نافه دشت چین یکی، آهوی خوش خرام دو
زلف تو بهر مرغ دل دام فکنده از دوسوی
آن که مشکل آمده، صید یکی و دام دو
محتسب است و شیخ و من صحبت عشق در میان
از چه دهم جوابشان؟ پخته یکی و خام دو
توضیح: کسی که پیش از دیگران به این بحر و ردیف و قافیه غزل گفته عفت است، و بعد بنام قرة العین که بعد از عفت متولد شده، در غزلی که مطلع آن اینست:
خال به کنج لب یک، طیره مشک فام دو
وای به حال مرغ دل، دانه یکی و دام دو
و از غزل عفت استقبال کرده و به سبک وی سروده، ناگفته نماند که همین اقتباس باعث شده اشتباهاً مطلع غزل عفت را عیناً بقرة العین نسبت دهند.