زرخانیم افشار اورومی، بانوی آذربایجانی بود که به بالازرخانیم شهرت داشت. او در شهر ارومیه متولد شد. وی در سال ۱۲۹۷ش در شهر خوی، حماسه ای بزرگ آفرید و یکی از قهرمانان تاریخ معاصر آذربایجان شد.
هجوم ارامنه به آذربایجان
... [مشاهده متن کامل]
در خرداد سال ۱۲۹۷ش، آسوری ها و ارامنه بر شهرهای ارومیه و سلماس مسلط شدند. ارامنه که پیش از آن، شمال آراز ( ارس ) را با کشتار و کوچاندن ترک های ایروان، به عنوان جمهوری مستقل ارمنستان اعلام کرده بودند، می خواستند بین شهرهای ایروان، ارومیه و شهر وان ( ترکیه ) ارتباط برقرار کرده و با اتصال به جیلوها و با کمک انگلیسی ها، ارمنستان بزرگ را برپا کنند. در این منطقه، تنها شهرِ خوی بود که در دست مسلمانان باقی مانده بود و مانع جدی در عملی کردن نقشۀ آن ها بود.
آندرانیک از ارامنه شمال آراز، مامور اشغال خوی شد و با حدود ۲۵ هزار نفر اقدام به تصرف این شهر کرد. اول تیرماه ۱۲۹۷ش قشون ارمنی به خوی رسید، نیروهای عثمانی مستقر در خوی همراه با تعدادی از مردم این شهر به مقابله با مهاجمان پرداختند و در گردنه اِرسی در شرق خوی با آنان درگیر شدند. نیروهای ارمنی ده برابر مسلمانان بودند و هر لحظه انتظار می رفت که مقاومت شهر درهم شکسته شود.
فرمانده نیروهای عثمانی چاره ای جز ترک شهر و آوردن قوای کمکی نمی دید، لذا از مردم شهر خواست یک شبانه روز مقاومت کنند تا او بتواند نیروی کمکی بیاورد. همهمه ای در بین مردم شهر افتاد و عده ای بار و بُنه جمع کرده و به سمت کوهستان های غرب شهر فرار کردند. در آخرین روز نبرد، ارامنه موفق به شکستن بخشی از دیوار دفاعی خوی شدند و تعدادی از مدافعین شهر عقب نشینی کردند. شهر در آستانه سقوط قرار گرفته بود.
حماسه بالازرخانم
در آستانۀ سقوط شهر خوی، بالا زرخانیم، شیرزن آذربایجانی، در حالی که تپانچه ای در دست داشت و به سوی دشمن شلیک می کرد وارد معرکه شد و برای جلوگیری ازعقب نشینی مدافعین شهر روسری خود را از سر برداشته و به پیشانی بست و فریاد زد: ( سیز قاچین بالا زر ساواشسین! ) ( شما فرار کنید، بالا زر بجنگد ) . این سخن، تاثیر زیادی بر مدافعین شهر گذاشت و رگ غیرت آنان را به جوش آورد. آن ها به سنگرهای خود بازگشته و مقاومت کردند تا این که نیروهای کمکی رسیدند و لشکر دشمن تارومار شده و فرار کردند. این پیروزی مقدمه پیروزی های بعدی آذربایجانی ها و اخراج متجاوزان از این سرزمین شد.
هجوم ارامنه به آذربایجان
... [مشاهده متن کامل]
در خرداد سال ۱۲۹۷ش، آسوری ها و ارامنه بر شهرهای ارومیه و سلماس مسلط شدند. ارامنه که پیش از آن، شمال آراز ( ارس ) را با کشتار و کوچاندن ترک های ایروان، به عنوان جمهوری مستقل ارمنستان اعلام کرده بودند، می خواستند بین شهرهای ایروان، ارومیه و شهر وان ( ترکیه ) ارتباط برقرار کرده و با اتصال به جیلوها و با کمک انگلیسی ها، ارمنستان بزرگ را برپا کنند. در این منطقه، تنها شهرِ خوی بود که در دست مسلمانان باقی مانده بود و مانع جدی در عملی کردن نقشۀ آن ها بود.
آندرانیک از ارامنه شمال آراز، مامور اشغال خوی شد و با حدود ۲۵ هزار نفر اقدام به تصرف این شهر کرد. اول تیرماه ۱۲۹۷ش قشون ارمنی به خوی رسید، نیروهای عثمانی مستقر در خوی همراه با تعدادی از مردم این شهر به مقابله با مهاجمان پرداختند و در گردنه اِرسی در شرق خوی با آنان درگیر شدند. نیروهای ارمنی ده برابر مسلمانان بودند و هر لحظه انتظار می رفت که مقاومت شهر درهم شکسته شود.
فرمانده نیروهای عثمانی چاره ای جز ترک شهر و آوردن قوای کمکی نمی دید، لذا از مردم شهر خواست یک شبانه روز مقاومت کنند تا او بتواند نیروی کمکی بیاورد. همهمه ای در بین مردم شهر افتاد و عده ای بار و بُنه جمع کرده و به سمت کوهستان های غرب شهر فرار کردند. در آخرین روز نبرد، ارامنه موفق به شکستن بخشی از دیوار دفاعی خوی شدند و تعدادی از مدافعین شهر عقب نشینی کردند. شهر در آستانه سقوط قرار گرفته بود.
حماسه بالازرخانم
در آستانۀ سقوط شهر خوی، بالا زرخانیم، شیرزن آذربایجانی، در حالی که تپانچه ای در دست داشت و به سوی دشمن شلیک می کرد وارد معرکه شد و برای جلوگیری ازعقب نشینی مدافعین شهر روسری خود را از سر برداشته و به پیشانی بست و فریاد زد: ( سیز قاچین بالا زر ساواشسین! ) ( شما فرار کنید، بالا زر بجنگد ) . این سخن، تاثیر زیادی بر مدافعین شهر گذاشت و رگ غیرت آنان را به جوش آورد. آن ها به سنگرهای خود بازگشته و مقاومت کردند تا این که نیروهای کمکی رسیدند و لشکر دشمن تارومار شده و فرار کردند. این پیروزی مقدمه پیروزی های بعدی آذربایجانی ها و اخراج متجاوزان از این سرزمین شد.