۱. معنی در کلیدر
در کلیدر، بادیه معمولاً به معنی کاسه یا ظرف بزرگ است؛ ظرفی که برای خوردن غذا، دوشیدن شیر، درست کردن خمیر یا نگهداری مواد غذایی استفاده می شده است.
در فضای روستایی رمان، وقتی از �بادیه� صحبت می شود، منظور اغلب یک کاسهٔ بزرگ سفالی، چوبی یا فلزی است، نه بیابان.
... [مشاهده متن کامل]
۲. معنی در فارسی معیار
این واژه دو معنی اصلی دارد:
الف ) ظرف بزرگ ( معنایی که در کلیدر مدنظر است )
کاسهٔ بزرگ
لگن کوچک
ظرف گود
ب ) بیابان و صحرا ( معنای ادبی )
مانند تعبیر مشهور:
�بادیه پیمایی�
که یعنی پیمودن بیابان.
۳. کاربرد
در زندگی روستایی
دوشیدن شیر
خوردن آبگوشت یا آش
ورز دادن خمیر
نگهداری ماست یا دوغ
در ادبیات کلاسیک
به معنی بیابان و صحرا
بنابراین معنی واژه کاملاً وابسته به بافت جمله است.
۴. ریشه شناسی ( Etymology )
بادیه از واژه های عربی است.
در عربی:
بادیة به معنی بیابان، صحرا و سرزمین باز است.
اما معنی ظرف بزرگ نیز از دیرباز در فارسی رواج یافته و در فرهنگ های فارسی ثبت شده است. منشأ این تحول معنایی کاملاً روشن نیست، اما این کاربرد در متون فارسی چند قرن سابقه دارد.
۵. تحول تاریخی
در فارسی، واژهٔ �بادیه� دو مسیر معنایی پیدا کرده است:
بادیه = بیابان ( برگرفته از عربی )
بادیه = کاسهٔ بزرگ ( کاربرد تثبیت شده در فارسی )
در کلیدر تقریباً همیشه باید از بافت جمله فهمید کدام معنی منظور است.
۶. نکات فرهنگی
در خانه های روستایی، بادیه یکی از مهم ترین ظروف آشپزخانه بود. معمولاً از سفال، مس یا چوب ساخته می شد و برای کارهای مختلفی به کار می رفت. این واژه یادآور سبک زندگی سنتی و اقتصاد خودکفای روستاهاست.
۷. مثال
به معنی ظرف
مادر شیر تازه را در بادیه ریخت.
آش را در بادیه گذاشتند و همه دور آن نشستند.
به معنی بیابان
کاروان روزها در بادیه پیش می رفت.
۸. نزدیک ترین معادل های انگلیسی
اگر منظور ظرف باشد:
large bowl ⭐
basin
deep bowl
mixing bowl ( اگر برای خمیر باشد )
اگر منظور بیابان باشد:
desert
wilderness
open wilderness
۹. واژه های مرتبط
کاسه
تغار
لگن
قدح
کاسهٔ سفالی
این یکی شیراست اندر بادیه /وآن یکی شیراست اندر بادیه .
این یکی شیراست کآدم می خورد /وآن یکی شیراست کآدم میخورد
مولانا
بازگویم نه در این واقعه حافظ تنهاست
غرقه گشتند در این بادیه بسیارِ دگر
شگفتا از شادروان دهخدا که نیمی از زبان پارسی را عربی و ترکی نوشته بادیه /باطیه همان پاتیله /پاتیل است و اگرچه باطیه را با ط نوشتند این بسیار افتاده که وازگان پارسی را با ط نوشته اند مانند طبری و طبرستان - این بدین روست که در پهلوی حرف ت را به گونه ط مینوشتند و هرچه که در اغاز از پارسی به عربی رفته انرا با ط نوشته اند و سپس پارسی گویان انرا انگونه نوشته اند -
... [مشاهده متن کامل]
دوستی که بالا گفتند امپراتور و باطیه و طوفان ترکی است نه دوست عزیز هیچکدام انان ترکی نیست توفیدن و توفان پارسی است اینکه میبینی اذرپادگانیان این همه واژه کهن در زبان دارند برای اینست که زبان اذربایجانیان تا دویست سیصدسال پیش هنوز پهلوی بود
وازگان ترکی ان واژگانند که در همه زبانهای ترکی باشند در قرقیزی و قزاقی و ایغوری و مغولی و ترکمنی و ازبکی
دیس، کماجدان
بادیه به معنای بیابان و به معنای کاسه مسی
آبی در بادیه نیست . . . دومعنا دارد اولی اینکه آبی دربیابان نیست. . . . . ویاآبی در کاسه نیست. . . که این مغالطه اشتراک لفظ رخ میدهد
بادیه یعنی بیابان ، تیه ، خرابات.
باطیه یعنی پیاله و کاسه.
بنده ترک هستم و کاملا مطمئنم که باطیه یعنی کاسه.
لذا کلماتی که از ترکی وارد وارسی شده است را با ط مینویسند نه ت . مانند طوفان ، امپراطور، باطلاق و. . .
بادیه: بیابان
باطیه: کاسه
هر دو کلمه عربی است، . بادیه به معنای "بیابان" و باطیه به معنای" کاسه "است:
برخیز ای جاریه، می در فکن در باطیه
آراسته کن مجلسی، از روم تا ارمینیه
اما باطیه در تداول پارسی زبانان بادیه تلفظ می شود و گاهی هم اشتباهاً به همین صورت نوشته می شود.
... [مشاهده متن کامل]
آن بیت معروف را باید به صورت زیر نوشت و خواند
آن یکی شیریست اندر بادیه
وین دیگر شیریست اندر باطیه
به عقیده بعضی از محققان بادیه واژه فارسی است و باطیه معرب آن است.
( غلط ننویسیم ، ابوالحسن نجفی ، چاپ نهم ۱۳۷۸ ص ۵۵. )
ما در زبان ترکی بادیه را"بایدا" تلفظ می کنیم. "بایدا" ظرفی بود از جنس مس که در موقع دوشیدن شیر استفاده می شود. و از کاسه بزرگتر است.
شهریار گفته:
سوری قالخیب، دولائیدان آشاردی
بایدا لارین سوتی آشیب ـ داشاردی
ترجمه: یک دفعه می دیدی که گله از دامنه ی کوه به ( اتراق ) سرازیر می شد. و موقع دوشیدن شیر در داخل بایدا ( بادیه ) شیر برکت پیدا می کرد و بادیه ها ( بایدا لار ) پر و لبریز از شیر گوسفندان می شدند.
حیدر بابا شهریار.
بادیه نوعی ظرف مسی قابلمه مانند است که فاقد درب و فاقد دستبوده گیره که قبلاً جزء ظروف و لوازم خانگی در آباده بوده است .