ان را که حساب پاک است از محاسبه چه باک است

این ضرب المثل، این مفهوم را دربردارد که اگر فردی در زندگی خود صادقانه و درست عمل کند، نه در دنیا و نه در آخرت از حسابرسی اعمالش ترس نخواهد داشت و تنها انسان های گناه کار و خلاف کار هستند که از محاسبهٔ اعمال خود ترس و واهمه دارند. آنها به همین دلیل از مرگ می ترسند؛ زیرا آخرت، موعد حسابرسی به اعمال زشت مخفی و آشکار آنان در دنیا است.
ریشهٔ تاریخی ضرب المثل به حکایتی در کتاب گلستان از سعدی شیرازی بازمی گردد که به مرور به یک مَثَل معروف، میان مردم تبدیل شده است. این ضرب المثل به افرادی اشاره دارد که گناه یا خطایی مرتکب نشده و از بازخواست یا حسابرسی اعمال خود ترسی به دل ندارند. همچنین نشان دهندهٔ این مفهوم مهم است که اگر فردی در زندگی خود صادقانه و درست رفتار کند، در دنیا و آخرت از محاسبهٔ اعمالش ترسی نخواهد داشت.

اگر اعمال و رفتار شخصی درست و خوب باشد دیگر از حسابرسی در این دنیا و فردای قیامت، هیچ باکی نخواهد داشت. تنها گناهکارانند که ترس از محاسبه دارند. به همین دلیل آن ها از مرگ می ترسند؛ زیرا مرگ آغاز حسابرسی آنها و نمایان شدن اعمال زشت مخفی و آشکار آنهاست.
این ضرب المثل در مواردی به کار می رود که کسی کار خلافی مرتکب نشده اما بر اساس سوء تفاهم هایی که بین او و اطرافیانش ایجاد شده، او را گناهکار می دانند؛ ولی او هیچ اضطرابی به دلش راه نمی دهد زیرا به درستکاری و نیت پاک خود اطمینان دارد. کاربرد این ضرب المثل تشویق به کارهای درست و پرهیز از کارهای خلاف است.
حکایت آن را که حساب پاک است در گلستان سعدی
و حکما گویند چار کس از چار کس به جان برنجند:
حرامی از سلطان
و دزد از پاسبان
و فاسق از غماز
و روسپی از محتسب
و آن را که حساب پاک است از محاسب چه باک است؟