الشت

یک زبان فراگیر در ایران و ایرانشهر بوده است و ما نام های پهلوی در شهرهای روسیه ( دربند و آستاراگان و روستاگ و . . . ) ، در جمهوری آذربایجان، تورکیه ( که نامش با داد و تاریخ و فرهنگ و نژادش و نام پهلوی شهرهایش از وان، ارژنگان، اَرَپگیر، آماسیاگ، آداناگ، ایستانپول، ایزمیر، هوراسان، ویرانشهر، دامال، و . . . همخوانی ندارد ) و آراگ یا ایرَک ( عراق ) و پاکستان و افغانستان و ازبکستان و کازاگستان و تورکمنستان و هندوستان یافته می شوند. به تازگی، برخی می گویند که میان رودان عرب نشین و عربستان زمان پیدایش دین اسلام بوده است!!! این سخن نادرست است چون بغداد، خانگین، کوفَگ، بَسرَگ، گِلولا، و . . . نام هایی پهلوی دارند و تیسپون برای ۵۰۰ سال پایتخت اشکانیان و سپس ساسانیان بوده است و اعراب مسلمان نیز نخستین بار به سرزمین ایران در همین میان رودان تاختند و گنجینه ها و جنگ افزارهای ایران را ربودند و به یغما بردند. بله، نام های پهلوی در کشورهای شبه جزیره عربستان هم یافته می شوند. همچنین، گفته می شد که ایرانیان چند ملیّتی هستند، و مازنی و لر و گورد ( کورد ) زبان و ملیتی جدا دارند که باز این سخن درست نیست و تا آنجا که من می دانم همه این ها و حتی بیشتر واژگان کهن مردم آذربایجان هم گویش های پارسی پهلوی هستند. شوربختانه، ما ایرانیان بارها الفبای دبیره و خط خود را از دست دادیم. خط میخی را به دنبال تاخت اسکندر به ایران هخامنشی و دبیره پهلوی را به دنبال تاخت اعراب مسلمان. کوهستانی و سردسیر بودن کشور و داشتن بیابانهای گرم و خشک بویژه در زمان گذشته که جمعیت هم بسیار نبوده ( کم بودن شمار آبادیها ) از یک سوی، و نبودن ابزارهای رفت و آمد آسان به پیدایش گویش های گوناگون در این زبان پهلوی انجامیده است و نیک می دانیم که خود آریاییان نیز پارت و پارس و ماد بودند و به ایران کوچیدند که در ایران هم پیشتر بومیانی بودند و اعراب نیز در ایران شکوهمند و توانگر به سر می بردند. با این همه، گویش مازنی و گورد و آذری و لری گویش هایی از زبان پهلوی هستند و از میان رفتن الفبای ایرانی و جایگزین شدن آن با الفبای کنونی از یک سوی و چنگ اندازی های بیگانگان از سوی دیگر به پیدایش دشواریهایی بیشتر انجامیده است. ما ایرانیان نیازمند یادگیری زبان پهلوی و دبیره آن به جای زبان کنونی هستیم تا یکپارچگی خود را افزونتر کنیم. در این میان، دانشجویان جای جای ایران هَرگی ( وظیفه ای ) سنگین و سترگ بر دوش دارند و بررسی و اَبیاهِش ( مطالعه ) زبانها یا گویش های زادبوم خود در جایی از ایران و بررسی همخوانی آن با زبان پهلوی می تواند به شناخت خود و دیگران کمک شایان نماید.

بُویوُن که در آذربایجان به گردن گفته می شود، یک واره پهلوی است که از بون نونیگ بَو - یا بُو - و بودَن و پسوند - یوُن ساخته شده است که مایه بودن و زنده بودن است. برای دانش بیشتر به پسوند - یون در آبادیس نگاه کنید که در ماریون، زَریون، هومایون، وَردیون یا وَرتیون، گُویوُن ( قویون: گوسپند ) ، داریون، و . . . هم به کار برده شده است.
برخی از واژگان اندام های بدن که در آذربایجان به کار برده می شوند مانند آیاگ، برون، باش و دیل اگرچه با زبان تاتار چنگیزی هنگُوشیدَگی ( شباهت ) دارند ( از گوگل ترانسلیت کمک بگیرید ) با این همه، به گمان می رسد که واژگانی کهن هستند که ریشه ایرانی و پارسی دارند:
آیاگ که در آذربایجان آیاق، آیاخ و آیاغ گفته می شود از بون آمَدَن ( آی - ) سرچشمه گرفته است و آیاگ نام و زابی ( صفتی ) مانند داناگ ( داننده ) است با چیم آینده، آن که یا آنچه می آید، که در گویش آذری به پا گفته می شود و ریشه پهلوی دارد.
باش از بون باشیدَن و باش - است و به چیم بودن و هَستَی داشتن. چون سر هم کیستی و هم هستی و زنده بودن مردمی را نشان می دهد از این رو، به سر در گویش آذری باش گفته می شود که باید گفت که در زبان تاتار چنگیزی هم که به ایران تاختند، به سر، باش گفته می شود
بورون: در زبان تاتار چنگیزی به بینی و دَماگ ( دَماغ: دَم کننده، نفس کشنده ) برون گفته می شود. با این همه، این واژه نیز گویی واژه ای کهن می تواند باشد چه این اندام از رُخ مردمی بیرون زده است و کیست که نداند بیرون و بُروُن در زبان پارسی یکی هستند که اگر با پیروی از زبان پهلوی بنویسیم، بورون نوشته و خوانده
خواهد شد
دیل: در آذربایجان به زبان گفته می شود و در زبان تاتار چنگیزی به زبان تیل گفته می شود. شاید دگرگونی گویشی باشد و شاید زیرکی مردم آذربایجان در پایستگی فرهنگی پَدیرَگ ( علیه ) تاتارهای چنگیزی. دیل در زبان پهلوی همان دل ( قلب ) است و زبان نمایانگر هر آنچیزی است که در دل می گذرد
و همینگونه! با این همه واژگانی چون دوداگ ( لب ) ، غولاگ ) گوش ) ، اوز ( روی، رویه ) و اَل ( دست ) و بسیاری دیگر ریشه پارسی پهلوی دارند و در زبان تاتار چنگیزی و مغول جایی ندارند ( بر پایه گوگل ترانسلیت ) .