اریاویژن

اوستایی: اَیرینَه
فارسی میانه اشکانی ( پَهلَوانیگ، پَهلَوانیک ) : ایر ( اِریه، ایریه )
فارسی میانه ساسانی ( پارسیگ، پارسیک ) : اِریک
دوستِ وفادار، رفیق جون جونی ( صمیمی و خودمونی ) -
آزاده، سرافراز، بالنده - شریف، نجیب، شرافتمند، پاک نژاد، سِپَنتا -
با اصالت، اصیل، ریشه دار، تبارمند، بزرگوار -
نیکنام ( آدم حسابی ) ، خوشنام ( هونام! ) ، پر آوازه، خوش آوازه، سرشناس، نامدار، نامی، ناموَر -
آبرومند، دارای ارزش و صاحب اعتبار، وَرسَنگ ( ورهَنگ ) !
.
ویچ ( ویج ) : تافته جدا بافته، یکتا، بی همتا ( بیتا ) و مانند، یگانه، خاص، ویژه، منحصر به فرد، یه چیزه دیگس!، تنهاوَش!، آیرال! -
اکسیر، کیمیا، نایاب، کمیاب، نادر -
گُستره، پهنه، فراخی - سرزمین، دیار
.
مینو ( معنی ) : سرزمین ویژه ایرانی ها ( آریایی ها ) ، سرزمین نیاکان ایرانی، خاستگاه نامدار ایرانیان، پهنه کهن آریایی ها، دیار شکوهمند ایرانیان، گستره تبارمند ایرانی ها
.
سپس به واکاوی این دستواژه ( جمله ) می پردازیم در فرگرد نخست وَندیداد، بند 1 تا 3:
1. mraot ahurō mazda spitamāi zarathuštrāi, azem dadham spitama zarathuštra asō rāmō - dāitīm nōit kudat šāitīm,
yeidhi - zī azem nōit daidhyam spitama zarathuštra asō rāmō - dāitīm nōit kudat šāitīm
vīspō anghush astva "airyanem vaējō" frāšnvāt
مینو ( معنی ) : اهورامَزدا به سِپَنتمان زرتشت فرمود:
ای سِپَنتمان زرتشت، من ( اهورامزدا ) ، همه سرزمین ها را برای مردمانشان دوست داشتنی و شاد آفریدم؛ گرچه، هیچ دلفریبی و دلربایی ( جذابیتی ) نداشت
اگر من همه سرزمین ها را دوست داشتنی و شاد نیافریده بودم،
آنگاه همه جهانِ اَستومَند ( مادی ) به� "ایران ویچ ( سزمین ویژه آریایی ها ) " روی می آوردند
.
2. paoirīm asanghamca šōithranamca vahištem frāthweresem azem yō ahurō mazda airyanem vaējō vanghuya dāityaya
āt ahe paityārem frākerentat angrō mainyuš
yuš pouru - mahrkō azhimca yim raoidhitem zyamca daēvō - dātem
مینو ( معنی ) : نخستین سرزمین ( کشور ) و جایگاه نیکی ( بهترینی ) که من، اهورامزدا، آفریدم، ایران ویچ، در کنار رود نیکِ وَنگوهی دایتی ( سپید رود آذربایگان ) بود
آنگاه اَنگرَه مَینیو ( تاریک کننده بهشت ) ، اهریمنِ پَتیاره ( گُجَستَک ) ، [در برابر آن آفریدهٔ زیبا]، دشمن آن را پدید آورد:
اژدهایی بسیار زیان بار ( مَلکوس: دیو سرما ) در رودخانه و زمستانی دیوآفریده پدید آورد
( ( یادآوری از تیشتر:
رود وَنگوهی: ویتَنگوهَئیتی، واژه اوستایی؛ که ویژگی ( صفتی ) است برایِ نام اوستایی دایتی: یوزِف مارکوارت ( خاور شناس آلمانی ) آن را همان رودخانه دایتی ( دائیتی، دائیتیا، دایتیا: دادگر، داور، دادگستر ) می داند!
نام عربی آن: جیحون ( آمو دریا )
و نام پهلوی آن: وَخشیتس ( وَخشو: پیشرو، فَزاینده، بالا رونده )
امروزه آن را سپید ( سفید ) رود می نامند!
یونانی آن: اُکسوس ( oxus: بزرگ، فراخ، گسترده ) ) )
.
3. dasa avathra manghō zayana dva hāmina taēca henti sareta āpō sareta zemō sareta urvaraya adha
zimahe maidhim adha zimahe zaredhaēm
adha zyascit pairi - pataiti adha fraēštem vōikhnanām
مینو ( معنی ) : [پس از یورش اهریمن] در آن سرزمین، ده ماه زمستان و دو ماه تابستان است؛ و هتا ( حتی ) در آن، آب ها یخ می زنند، زمین یخ می زند و گیاهان یخ می زنند
آنجا میانه زمستان است، آنجا دِل ( قلب ) زمستان است؛ زمستان در آنجا فراگیر می شود و شدیدترین آسیب های ناشی از تُندباد ( طوفان ) رخ می دهد
( ( گوشزد: اهورامزدا می فرماید ایران ویچ بهترین و نخستین سرزمینی بود که آفریدم و برای همین اهریمن رَشک می ورزد و آن را زمستانی می کند که در داستان ورجمکرد و دیو مَلکوس ( دیو سرما ) به آن پرداخته ام! ) )
.
دیگر گنجایش این را ندارم که بندهای دیگر اوستا را بیاورم ولی نام شانزده سرزمینی که اهورامزدا با شادی و فرخندگی آفرید را می آورم:
1. ایران ویچ ( Airyanem vaējō - امروزه در آذربایگان )
2. سُغد تاجیکستان ( Gāu )
3. مَرو ترکمنستان ( Mōuru )
4. بَلخ افغانستان ( Bāxd )
5. نیسا یا ماهدشت کرمانشاه ( Nisā )
6. هریرود یا هَرات افغانستان ( Harō )
7. کابل افغانستان ( Vaēkeret )
8. اورارتو ارمنستان و ارومیه ( Urva )
9. سرزمین گلستان ( Xnēnt ) در دیار گرگان ( Vehrkān )
10. آراخوزیا یا رُخَج قندهار افغانستان ( Haraxvait )
11. هیرمند افغانستان ( Haētumant )
12. مراغه آذربایگان ( Rakhām )
13. ولسوالی چرخ در لوگر افغانستان ( Čaxre )
14. دیلَم گیلان ( Varena )
15. هفت رود یا پَنجاب هند و پاکستان ( Hapta hendu )
16. آبخوست ( جزیره ) رنگ ها یا هُرمُز ( rangha )