ابن مقفع

پدرش داذویه که از اعیان و اصیل زادگان پارس بود، زمانی که حجاج بن یوسف بر عراق حکم می راند، از جانب او مأمور خراج شد، اما در کار اموال، ناروایی کرد و حجاج او را چندان شکنجه داد تا دستش �مقفع� ( ناقص و تُرنجیده ) شد.
ابن مقفع در محیط فرهنگی فارس و بصره رشد کرد مهم ترین آموزشی که در جوانی دریافت کرد، آموزش دبیری ( کتابت ) بود؛ یعنی مهارت هایی مانند:خواندن و نوشتن عربی و فارسی میانه ( پهلوی ) - فن نامه نگاری و مکاتبات دیوانی - حساب و امور اداری - آداب و فنون دبیران
- ادبیات و حکمت ایرانی - علوم و ادبیات عربی
نوشته ها و ترجمه های ابن مقفع :
کلیله و دمنه ( مشهورترین اثر او؛ ترجمه و بازپردازی عربی مجموعه ای از داستان های هندی که به واسطه نسخه پهلوی ساسانی به ابن مقفع رسیده بود )
الأدب الکبیر ( مجموعه ای از اندرزهای اخلاقی، اجتماعی و سیاسی درباره رفتار انسان، دوستی، حکومت، معاشرت و تربیت )
الأدب الصغیر ( مجموعه ای کوتاه تر از حکمت ها و اندرزهای اخلاقی و اجتماعی )
رسالة الصحابة ( یکی از مهم ترین نوشته های سیاسی او. خطاب به خلیفه عباسی، درباره اصلاح حکومت، سپاه، قضاوت، مالیات و اداره جامعه )
خداینامه ( ترجمهٔ تاریخ شاهان ایران ، ابن مقفع به ترجمه بخشی از سنت تاریخی ساسانی به عربی شهرت دارد. اصل پهلوی این اثر از میان رفته است )
آیین نامه ( اثری از سنت اداری و سیاسی ساسانی )
کتاب التاج یا التاج فی سیرة أنوشروان ( اثری درباره آیین پادشاهی و سیره پادشاهان ایرانی، به خصوص انوشیروان، که در سنت کتاب های آداب الملوک قرار می گرفت )
کتاب مزدک ( اثری درباره مزدک و جنبش مزدکی )
ترجمه منطق ارسطو ( ابن مقفع به ترجمه یا انتقال بخشی از آثار منطقی یونانی به عربی نیز منسوب شده است )
التاج ( ادبیات مربوط به آداب پادشاهی ساسانی )
چگونگی مرگ بر اساس مشهورترین روایت، در سال 135 خورشیدی سفیان بن معاویه مهلبی، والی بصره با دستور منصور خلیفه به ابن مقفع دستور داد به خانه اش بیاید. ابن مقفع وارد خانه شد، اما دیگر زنده از آنجا بیرون نیامد. شاهدان دیده بودند که او سالم وارد خانه سفیان شده است.
سفیان دستور داد اندام های ابن مقفع را یکی یکی قطع کنند و در تنور آتش بیندازند؛ سپس بدن او را نیز در تنور انداختند و تنور را بستند.
ابن مقفع زبان مردم اصفهان، ری، همدان، ماه نهاوند و آذربایجان را پهلوی می آورد ( این نمایان می سازد که در آن دوران هیچ اثری از زبان ترکی در ایران نبوده است ) .

روزبه کتاب های زیادی از پارسی میانه به عربی برگرداند. از میان کتاب هایی که روزبه ترجمه کرد می توان از کلیله و دمنه، تاجنامهٔ انوشیروان، آیین نامه، سخنوری بزرگ ( الأدب الکبیر ) و سخنوری خُرد ( الأدب الصغیر ) نام برد. تاجنامهٔ انوشیروان، با نام یادداشت های خسرو انوشیروان به پژوهش رحیم زاده صفوی منتشره شده تنها ترجمه کلیله و دمنه توسط نصرالله منشی از روی ترجمه عرب ابن مقفع در دست هست
در کتاب های کهن، زندگی نامه ای که در خور این شخصیت مشهور باشد، نیامده است و نیز تا چندی دو اثر عمده که در واقع تنها منابع مفید دربارهٔ اوست و با اندکی تفصیل به شرح گوشه هایی از زندگی اجتماعی و کشمکش های سیاسی او پرداخته اند، در دسترس نخستین محققان نبود. این دو اثر، عبارتند از انساب الاشراف اثر بُلاذَری و الوزراء و الکتاب اثر جهشیاری. گزارش ابن اعثم با آن که بر جهشیاری مقدم است، به سودمندی این دو منبع نیست. با این همه بخش اعظم روایات این دو کتاب، با انشایی متفاوت و اندکی اختلاف در وفیات الاعیان اثر ابن خلکان گرد آمده است و مؤلفان پسین تر که کمابیش همیشه از او استفاده کرده اند، هرچند در این بخش از روایات از جادهٔ صواب دور نیافتاده اند، اما در بیان جزئیات و ربط حوادث به یکدیگر دچار سرگردانی شده اند. نمونهٔ بارز این نقص را در کار گابریلی می توان دید. او که در ۱۹۳۱–۱۹۳۲ میلادی به تألیف مقاله اش مشغول بود، در درجهٔ نخست، از وفیات ابن خلکان استفاده کرد. سپس توده ای از روایات دستِ دومی را به کار گرفت، که بیشتر مشکوک و موردِبحث اند. پس از آن از آثار کسان دیگری چون ابن ندیم، ابن جوزی، صفدی، ابوالفرج اصفهانی، و ابن قتیبه بهره جست. در ۱۹۵۴ میلادی دومینیک سورده که دو منبع اساسی مذکور را یافته بود، به تکمیل مقالهٔ گابریلی پرداخت و نظر به توجهی که به مسائل تاریخی داشت، توانست از این دو منبع و برخی قراینِ تاریخی شرح حال نسبتاً روشنی از ابن مقفع به دست دهد.