ابریشم دوزی، هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرح های تزیینی بر روی پارچه های مختلف دوخته می شود. قدمت این هنر به دورهٔ ساسانی بازمی گردد و در دورهٔ صفویه به اوج خود رسید. نقش های مورد استفاده شامل گل، مرغ، اسلیمی، بته جقه و صحنه های طبیعت گرایانه است که بر روی پارچه هایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا می شود. هنر ابریشم دوزی در دوران معاصر با چالش هایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان به عنوان یکی از صنایع دستی اصیل ایران، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد.
... [مشاهده متن کامل]
قدیمی ترین نمونهٔ موجود از ابریشم دوزی که در موزه ایران باستان نگهداری می شود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در دورهٔ سلجوقیان است. علاوه بر آثار موجود در مجموعه های هنری، در سال های اخیر نمونه هایی از ابریشم دوزی های تاریخی در شهر ری نیز کشف شده است.
... [مشاهده متن کامل]
قدیمی ترین نمونهٔ موجود از ابریشم دوزی که در موزه ایران باستان نگهداری می شود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در دورهٔ سلجوقیان است. علاوه بر آثار موجود در مجموعه های هنری، در سال های اخیر نمونه هایی از ابریشم دوزی های تاریخی در شهر ری نیز کشف شده است.
ابریشم دوزی
دوختی می باشد که با نخ ابریشم بر روی طرح دوخته می شوند. نمونه ای از این دوخت ها عبارت اند از:طرح های انسانی، طرح های حیوانی، طرح های گل وبته، طرح هندسی، طرح درختی محرماتی، طرح شمسه ای کتیبه ای، خطوط منحنی و …
... [مشاهده متن کامل]
رنگ از عوامل بسیار مهم در ابریشم دوزی می باشد. رنگ ها را می توان به دو گروه تقسیم کرد:
فام دار: دارای رنگدانه می باشند و خود به سه دسته تقسیم می شوند:
• اصلی:زرد - قرمز - آبی
• فرعی:از ترکیب دو رنگ اصلی ساخته می شوند.
مثل:قرمز+آبی=بنفش/قرمز+زرد=نانجی/آبی+زرد=سبز
۳ ) میانی:رنگ هایی که بین رنگ های فرعی و اصلی می باشند. مثل:بنفش آبی، سبزآبی، نارنجی قرمز، سبززرد، زردنارنجی، قرمزبنفش
بی فام: بدون رنگدانه می باشند. مثل:رنگ های سیاه، سفید، خاکستری مانند خامه دوزی سیستان که با استفاده از ابریشم خام و بدون رنگ است.
آشنایی با تونالیته های رنگی باعث ایجاد طرحی طبیعی و زیبا در ابریشم دوزی می شود.
ابزارهایی مثل:نخ، سوزن، پارچه
موادکمکی مثل:انگشتانه، قیچی و کارگاه که خود از ابزارهای مشترک همهٔ سوزن دوزی می باشد.
علاوه براین ها هر سوزن دوزی وسایل مربوط به کار خود را لازم دارد. مثلا:منجوق دوز، منجوق و ابریشم دوز، نخ های ابریشمی
نخ های لازم برای کار با سوزن به هفت دسته تقسیم می شوند:
۱ ) نخ دمسه: یک رشته نخ شش لایه بوده که به صورت کلاف می باشد و شمارهٔ رنگ روی هر کلافی نوشته شده که کار را راحت تر می کند.
۲ ) نخ عمامه: نخی براق و دارای تاب می باشد که برای نقش های برجسته و دوخت های درشت کاربرد دارد.
۳ ) نخ مز: این نو نخ به صورت قرقره یا سیگارت ابریشمی بوده و بهترین نوع نخ برای ابریشم دوزی می باشد.
۴ ) کلاف ابریشمی: این نوع نخ مختص ابریشم دوزی می باشد.
۵ ) عمامه ابریشمی: الیافی است دارای تاب و ضخامت زیاد که در حاشیه کاربرد دارد.
۶ ) الیاف فانتزی: نخی نقره ای یا طلایی به نام های گلابتون و نقده می باشد که در ابریشم دوزی کاربرد دارد و به صورت کلافی یا قرقره ای وجود دارد. این نوع الیاف در گذشته از طلا و نقره ولی امروزه از مواد مصنوعی تهیه می شوند.
۷ ) الیاف مصنوعی: از الیاف های مصنوعی مثل :پرلون، نایلون و … آماده می شود و تفاوت زیادی با الیاف طبیعی ندارد.
۱ ) سوزن شارپ: سوزنی ظریف و دارای نوکی تیز می باشد و در اکثر دوخت ها کاربرد دارد.
دوختی می باشد که با نخ ابریشم بر روی طرح دوخته می شوند. نمونه ای از این دوخت ها عبارت اند از:طرح های انسانی، طرح های حیوانی، طرح های گل وبته، طرح هندسی، طرح درختی محرماتی، طرح شمسه ای کتیبه ای، خطوط منحنی و …
... [مشاهده متن کامل]
رنگ از عوامل بسیار مهم در ابریشم دوزی می باشد. رنگ ها را می توان به دو گروه تقسیم کرد:
فام دار: دارای رنگدانه می باشند و خود به سه دسته تقسیم می شوند:
• اصلی:زرد - قرمز - آبی
• فرعی:از ترکیب دو رنگ اصلی ساخته می شوند.
مثل:قرمز+آبی=بنفش/قرمز+زرد=نانجی/آبی+زرد=سبز
۳ ) میانی:رنگ هایی که بین رنگ های فرعی و اصلی می باشند. مثل:بنفش آبی، سبزآبی، نارنجی قرمز، سبززرد، زردنارنجی، قرمزبنفش
بی فام: بدون رنگدانه می باشند. مثل:رنگ های سیاه، سفید، خاکستری مانند خامه دوزی سیستان که با استفاده از ابریشم خام و بدون رنگ است.
آشنایی با تونالیته های رنگی باعث ایجاد طرحی طبیعی و زیبا در ابریشم دوزی می شود.
ابزارهایی مثل:نخ، سوزن، پارچه
موادکمکی مثل:انگشتانه، قیچی و کارگاه که خود از ابزارهای مشترک همهٔ سوزن دوزی می باشد.
علاوه براین ها هر سوزن دوزی وسایل مربوط به کار خود را لازم دارد. مثلا:منجوق دوز، منجوق و ابریشم دوز، نخ های ابریشمی
نخ های لازم برای کار با سوزن به هفت دسته تقسیم می شوند:
۱ ) نخ دمسه: یک رشته نخ شش لایه بوده که به صورت کلاف می باشد و شمارهٔ رنگ روی هر کلافی نوشته شده که کار را راحت تر می کند.
۲ ) نخ عمامه: نخی براق و دارای تاب می باشد که برای نقش های برجسته و دوخت های درشت کاربرد دارد.
۳ ) نخ مز: این نو نخ به صورت قرقره یا سیگارت ابریشمی بوده و بهترین نوع نخ برای ابریشم دوزی می باشد.
۴ ) کلاف ابریشمی: این نوع نخ مختص ابریشم دوزی می باشد.
۵ ) عمامه ابریشمی: الیافی است دارای تاب و ضخامت زیاد که در حاشیه کاربرد دارد.
۶ ) الیاف فانتزی: نخی نقره ای یا طلایی به نام های گلابتون و نقده می باشد که در ابریشم دوزی کاربرد دارد و به صورت کلافی یا قرقره ای وجود دارد. این نوع الیاف در گذشته از طلا و نقره ولی امروزه از مواد مصنوعی تهیه می شوند.
۷ ) الیاف مصنوعی: از الیاف های مصنوعی مثل :پرلون، نایلون و … آماده می شود و تفاوت زیادی با الیاف طبیعی ندارد.
۱ ) سوزن شارپ: سوزنی ظریف و دارای نوکی تیز می باشد و در اکثر دوخت ها کاربرد دارد.
