مسترقه

در ایران باستان و بین النهرین طبق باورها و فرهنگ آن زمان پیش از پنجه یا خمسه مسترقه ، ایزد دُموزیِ سومری یا سیاوش ایرانی [نماد مرگ و زنده شدن مجدد طبیعت] شهید می شده اند . که بخاطر همین شهادت چند روز پیش از نوروز مردم به آرامگاه ها می رفتند، چراغ می بردند و به گریه و زاری می پرداختند. بردن چراغ بدین منظور بود که مسیر ارواح را روشن کنند بدان امید که آنان بازگردند . [همانند روشن کردن آتش در چهارشنبه سوری] . و گریه و زاری نماد باران خواهی ست.
خمسه مسترقه از نظر نحسی و هرج و مرج برابر با نحسی روز سیزدهم است. چون نماد و نشانه ی آشوب ازلی پیش از آفرینش است. در ایران مراسم خمسه ی مسترقه را بصورت میر نوروزی داریم که دیوانه یا دزدی پنج روز حاکم میشود و در گوش فرمانروا میزند . یا گاهی هم در زمان هخامنشیان ، در بابل باستان ، رسم بوده کاهن اعظم دو سه سیلی به صورت حاکم می زده . همچنین مراسم اُرجی ( همبستری گروهی ) برگزار میشده که آثار و ته مانده هایش را حتی تا دوره صفوی هم مشاهده میکنیم. ( زنان که همه در ایام سال چادر به سر میکردند در روز سیزده نوروز بی روبند و چادر به خیابان می آمدند )
.
( از اسطوره تا تاریخ ـ مهرداد بهار )