قایم

1. شجره نامه ریشه شناختی ( از نیا - هندواروپایی تا فارسی )
ریشه اصلی به * - gʰew - در زبان نیا - هندواروپایی می رسد که به معنای �ریختن، ریختن در قالب� بوده است. این معنا در مسیر تحول به زبان های هندوایرانی به سمت �پوشاندن، پنهان کردن� تغییر جهت پیدا کرده است.
2. هم خانواده های باستانی و شواهد متنی
الف ) در اوستا ( Ossetian )
در متون کهن اوستایی، فعلی به صورت �گوزَئِتَه� داریم که دقیقاً به معنای �پنهان کردن، پوشاندن� به کار رفته است . این واژه کهن ترین شکل شناخته شده این ریشه در زبان های ایرانی است.
ب ) در فارسی باستان ( Achaemenid )
کتیبه هخامنشی فعل 𐎠𐎱𐎥𐎢𐎭𐎹 ( تلفظ: اپَگودَیَه ) را ثبت کرده اند که به معنای �پنهان شدن، قایم کردن� است . وجود این واژه در کتیبه های سلطنتی، قدمت و اصالت این ریشه را در زبان فارسی تأیید می کند.
ج ) در سانسکریت ( Sanskrit )
در ریگ ودا و متون کلاسیک هندی، هم خانواده مستقیم این واژه به صورت गूहति ( گوهَتی ) به معنای �پنهان کردن، رازدار بودن� دیده می شود . همچنین اسم مکان गुहा ( گوها ) به معنای �غار، نهانگاه� از همین ریشه ساخته شده است که نشان دهنده عمق معنایی �پنهانی و دربرگیری� در این بن است.
3. تحول معنایی: از �آغوش� تا �قایم�
جالب ترین بخش تحول این واژه، تغییر معنایی آن از �آغوش� به �قایم� است:
� در پهلوی ( Pahlavi/ Middle Persian ) : واژه �آگُوش� ( �g�sh ) دقیقاً به معنای �آغوش� ( محل دربرگرفته شدن ) ثبت شده است .
� تحول: در فارسی نو، ساختار فعلی �قایم شدن� از همین مفهوم �در آغوش/پوشش چیزی رفتن و از دید پنهان شدن� زاده شده است.
خلاصه در قالب جدول
زبان ( دوره ) واژه ( آوانویسی ) معنی اصلی منبع
اوستایی ( باستانی ) گوزَئِتَه پنهان کردن، پوشاندن
فارسی باستان ( هخامنشی ) اپَگودَیَه پنهان شدن، قایم کردن
سانسکریت ( ودایی ) گوهَتی / گوها پنهان کردن / غار، نهانگاه
پهلوی ( میانه ) آگُوش آغوش ( محل پنهان شدن )
فارسی دری ( نو ) قایم پنهان -
منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر
برای ارجاعات دقیق کتابخانه ای بر اساس داده های بالا می توانید به موارد زیر مراجعه کنید:
1. فرهنگ واژه های اوستا ( تألیف کانگا، برگردان بهرامی ) که در آن به ریشه �گوز� به معنای پنهان کردن اشاره شده است .
2. مطالعات ریشه شناسی هندواروپایی ( Manfred Mayrhofer ) برای ریشه سانسکریت guh.
3. فرهنگ پهلوی ( مکنزی - D. N. MacKenzie ) برای تأیید ریشه �آگوش�.

شمارگان هجا 2
منبع لغت نامه دهخدا
فرهنگ فارسی عمید
فرهنگ فارسی معین
فرهنگ واژه های سره
فرهنگ فارسی هوشیار
واژگان مترادف و متضاد
در این شش فرهنگ واژه این واژه قایم عربی است. واژه جایگزین پارسی پنهان کردن است.

( ( " از ترس جونت بود که منو زدی . اما خیلی قایم زدی . نفسم پس رفت . می خواستم بمیرم . اما باکی نیس . " ) ) ( صادق چوبک ، تنگسیر )
در زبان ترکی به محکم زدن و یک دفعه زدن " قئیمنن ویرماق "گفته می شود. که به نظر می رسد این کلمه از ترکی وارد زبان فارسی شده است . ( نگارنده )