برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
96 1598 100 1
شبکه مترجمین ایران

جبر و اختیار

جبر و اختیار در دانشنامه اسلامی

جبر و اختیار
جَبْر وَ اِخْتیار، از جملۀ کهن ترین و بحث انگیزترین مسائل نظری در حوزۀ فلسفه و کلام و عرفان می باشد.
توانایی با انتخاب، یا قدرت با اختیـار ــ چـه در مورد انسان و چـه در مـورد خدا ــ پیونـدی ناگسستنی دارد. متفکران مسلمان، اعم از فیلسوفان و متکلمان، قدرت را ــ که صفتی است مؤثر در اراده و در پرتو آن موجودِ زنده امکان می یابد تا با ارادۀ خود کاری را انجام دهد، یا انجام ندهد و در مورد خدا صفتی است ازلی که چون به مقدورات تعلق گیرد در آن ها تأثیر می کند ــ از دو منظر (حالت فاعل و حالت فعل) تعریف کرده اند و از پیوند آن با اختیار سخن گفته اند:
← حالت فاعل (دیدگاه فلاسفه)
اختیار از یک سو با اراده و قدرت پیوند دارد و از سوی دیگر با قَدَر و تفویض.
← پیوند اختیار با اراده و قدرت
...
جبر و اختیار
جبر و اختیار از مهمترین، قدیمی ترین و حساس ترین مباحث فلسفه و کلام است. اهمیت و حساسیت این مساله از بعد دینی و کلامی به این دلیل است که با مسائل اراده، استطاعت، قدرت، علم خداوند به افعال بندگان، مخصوصاً خلق افعال و قضا و قدر و طلب و اراده، پیوندی تنگاتنگ دارد.
در مباحث کلامی، آنجا که از تعلق علم و اراده و قدرت خداوند به افعال بندگان و خلق افعال سخن به میان می آید، این مسئله مطرح می شود که آیا در افعال بندگان، علم و اراده و قدرت خداوند مؤثر است وقدرت انسان در آن تأثیری ندارد و در واقع خداوند خالق و فاعل افعال انسانهاست یا نه؟ کسانی که علم و اراده و قدرت خداوند را در افعال بندگان مؤثر، و خلق (پدید آوردن) را از اخص اوصاف او می دانند و نسبت خلق را به انسان به هیچ وجهی روا نمی دارند، به جبر قائل می شوند. در مقابل اینان، کسانی که در انسان به اراده و قدرت مؤثر در ایجاد و انجام فعل عقیده دارند و او را خالق و فاعل افعالش می شناسند، به اختیار قائل اند. در عین حال، باید توجه داشت که عقیده به جبر بیش از همه با عقیده به قضا و قدر محتوم پیوند دارد. عقیده به قَدَر، به معنای مزبور، مستلزم سلب اختیار و رفع مسئولیت از انسان است.
شیعیان با اعتقاد به دو اصل عدل و حکمت الهی، معتقد به مختار بودن انسان در افعالی است که در ...

جبر و اختیار در دانشنامه آزاد پارسی

از مسائل مهم در کلام، فلسفه و علوم اجتماعی. از نیمه دوم قرن اول هجری با ظهور گروهی به نام قَدَریه مسئلۀ جبر و اختیار در میان مسلمانان مطرح شد و رفته رفته به مسئله ای مهم و بحث برانگیز در کلام اسلامی تبدیل شد. صورت مسئله چنین است که افعال غیر ارادی انسان (امور تکوینی) مانند محل تولد، ویژگی های جسمانی و ژنتیکی واضح است که از دایرۀ اختیار انسان خارج است. اما در نسبت دادن همۀ افعال و تصمیم های ارادی انسان به خودش یا به خدا اختلاف نظر وجود دارد. ریشه این اختلاف در چگونگی قدرت، علم و ارادۀ خداوند نسبت به انسان هاست. آیا از این مسئله که خداوند عالم، قادر و اراده کنندۀ همه افعال است، می توان چنین نتیجه گرفت که افعال و تصمیم های ارادی انسان نیز منسوب به اوست؟ متکلمانی که این صفات خداوند را در افعال بندگان به طور مستقیم مؤثر می دانند و صفت خلق را برای انسان روا نمی دانند، در افعال ارادی انسان قائل به «جبر» شده اند. در مقابل، کسانی که به اراده و قدرت مؤثر انسان در ایجاد و خلق فعل عقیده دارند، در افعال ارادی او قائل به «اختیار» شده اند. هر دو دسته برای اثبات ادعای خود به دلایل عقلی و نقلی تمسک جسته اند. در تاریخ اندیشۀ اسلامی نظریۀ جبر در میان اشاعره و عموم خلفا و حاکمان اسلامی مقبولیت بیشتری یافته و از آن بهره برداری های سیاسی نیز شده است. عالمان شیعه همواره به نظریۀ «امرٌ بین الامرین» یعنی چیزی میان این دو، معتقد بوده اند و تبیین های مختلف از آن ارائه کرده اند. قائلان به نظریه اختیار آن را امری بدیهی و بی نیاز از استدلال شمرده اند به گونه ای که هر کس می تواند آن را به بداهت در وجود خود دریابد. در نظر آنان، پشیمانی بر برخی اعمال، وجود تردید در فعل یا ترک بعضی افعال، شرم از کارهای زشت گذشته، مساعی تربیتی انسان، صحت وعد و وعید الهی و بالاخره احساس تفاوت بین حرکت اختیاری و حرکت از روی رعشه همگی شواهدی هستند که مویّد وجود اختیار در انسان اند. جبر در اصطلاح فیلسوفان به معنای «ضرورت» در رابطۀ علت و معلول است. بنابه نظر آن ها هرگاه مجموعه علل و عوامل پیدایش پدیده ای، محقق شود، آن پدپده (معلول) ضرورتاً محقق خواهد شد. افعال ارادی انسان نیز از این قاعده مستثنا نیست. در علوم اجتماعی نیز اصطلاح جبر و اختیار وجود دارد. جامعه شناسان در تحلیل اعمال انسان ها از تقسیم مسائل ج ...

جبر و اختیار را به اشتراک بگذارید

پیشنهاد کاربران

مهدی
determinism and free will

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی جبر و اختیار   • مفهوم جبر و اختیار   • تعریف جبر و اختیار   • معرفی جبر و اختیار   • جبر و اختیار چیست   • جبر و اختیار یعنی چی   • جبر و اختیار یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی جبر و اختیار

کلمه : جبر و اختیار
اشتباه تایپی : [fv , hojdhv
عکس جبر و اختیار : در گوگل

آیا معنی جبر و اختیار مناسب بود ؟           ( امتیاز : 96% )