فرهنگستان زبان و ادب
دانشنامه آزاد فارسی
ارزشیابی (evaluation)سنجش وضعیت یک پدیده یا رفتار، براساس معیاری معین؛ و قضاوت دربارۀ کیفیت آن پدیده، یا رفتار برای رسیدن به هدفی از پیش تعیین شده. برای مثال اگر توان دویدن ورزشکاری را پس از یک دورۀ آموزشی مناسب، با معیارهای دویدن همسالان او مقایسه کنیم و از این مقایسه چنین قضاوت کنیم که این ورزشکار، نسبت به دورۀ پیش از آموزش پیشرفت داشته است، و براساس این اطلاع، برای ادامۀ تلاش این ورزشکار تصمیمی بگیریم، به ارزشیابی دست زده ایم. اگر میانگین نمرۀ امتحان هفتگی کلاسی را در درس ریاضی با میانگین نمرۀ هفتۀ پیش آن کلاس (به عنوان معیار) مقایسه کنیم و در مورد پیشرفت یا پسرفت کلاس نسبت به وضعیت پیشین خودش قضاوت کنیم و براساس این اطلاعات تصمیمی بگیریم، باز هم به ارزشیابی پرداخته ایم. بدین ترتیب هر ارزشیابی مستلزم ارکان زیر است: ۱. وجود برنامه ای با هدفی مشخص؛ ۲. نوعی اندازه گیری کمّی؛ ۳. قضاوتی عینی دربارۀ پدیده یا رفتار مورد بررسی؛ ۴. معیاری برای مقایسه. در آموزش و پرورش و آموزش عالی ایران، اصطلاح ارزشیابی، به عنوان ابزار سنجش و مقایسۀ میزان رشد یا پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان، اصطلاحی همه گیر نیست و اغلب با مترادف های امتحان، آزمون، ارزیابی، و سنجش تداخل می کند. در منابع آموزشی موجود ایران، سه گونه ارزشیابی پیش بینی شده است: الف. ارزشیابی تشخیصی یا ورودی: ارزشیابی بدوی یا مقدماتی به منظور تشخیص آموخته ها و مهارت های پیشین فراگیران در شروع هر مرحلۀ جدید آموزش. معلمان در آغاز هر سال تحصیلی، جهت شناخت میزان معلومات فراگیران خویش اقدام به این نوع ارزشیابی می کنند. ب. ارزشیابی تکوینی یا مستمر: ارزشیابی منظم و مداوم برای تشخیص آموخته های فراگیران در پایان هر بخش برنامۀ درسی، یا هر فصل کتاب درسی، که طی سال تحصیلی (معمولاً به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه، ثلثی یا نیمسالی) انجام می گیرد. ج. ارزشیابی پایانی یا تراکمی: ارزشیابی نهایی پایان هر دورۀ آموزشی که برای تشخیص آموخته های فراگیران از کل مفاهیم و مطالب درسی ارائه شده طی یک دورۀ معین انجام می گیرد و منظور از آن تشخیص مهارت های آموخته شده و تعیین استعدادها و پیش بینی احتمال موفقیت در کلاس ها یا دوره های آموزشی بعدی است. ساده ترین و متداول ترین وسیله یا ابزار سنجش در فرایند ارزشیابی، امتحان است که یا به صورت امتحان کتبی، و یا امتحان شفاهی اجرا می شود. اما امتحان تنها وسیله یا ابزار سنجش ارزشیابی نیست و علاوه بر آن، مشاهدۀ (غیرمستقیم) رفتار و ثبت خصایص رفتاری دانش آموز، و همچنین کارسنجی و مشاهدۀ مستقیم انجام کار نیز ابزار خوب برای ارزشیابی اند. ارزشیابی در آموزش و پرورش و آموزش عالی ایران، معمولاً به صورت امتحان (کتبی و شفاهی) و با عنایت به پاره ای فعالیت های دیگر فراگیر، انجام می شود. بر اساس آیین نامۀ آموزشی دانشگاهی، ارزشیابی پیشرفت دانشجو در هر درس، بر اساس میزان حضور و فعالیت در کلاس، انجام تکالیف درسی و نتایج امتحانات بین نیمسال و پایان نیمسال صورت می گیرد و استاد هر درس مرجع ارزشیابی دانشجو در آن درس است. معیار ارزشیابی در ایران نمره است؛ معمولاً از صفر تا بیست، و با ارزش هایی به شرح زیر: از ۱۹ تا ۲۰، خیلی خوب؛ از ۱۵ تا ۱۸، خوب؛ از ۱۱ تا ۱۴، متوسط؛ از ۷ تا ۱۰، کم قوه؛ از ۱ تا ۶، بد؛ صفر، خیلی بد. در نظام آموزش عالی ایران، تا سال ۱۳۶۱، جهت نمایش کمّی ارزشیابی، از روش نمره گذاری حرفی (الف تا دال) استفاده می شد و برای سنجش میانگین نمره ها اعداد صفر تا ۴ را به کار می بردند؛ بدین ترتیب: الف، با ارزش عالی، معادل عددیِ ۴؛ ب، با ارزش خوب، معادل عددیِ ۳؛ ج، با ارزش متوسط، معادل عددیِ ۲؛ د، با ارزش ضعیف، معادل عددیِ یک (۱ )؛ ﻫ ، با ارزش مردود، معادل عددیِ صفر. گاهی مدرسان دانشگاه ملاک سنجش ارزشیابی را نمره گذاری تا ۱۰۰ قرار می دادند، ولی در نهایت، به هنگام ثبت نهایی نمرات دانشجویان، همان رده بندی الف تا دال را ـ به عنوان معادل حرفیِ نمره های عددی ـ به کار می بردند.
wikijoo: ارزشیابی
فارسی به عربی
پیشنهاد کاربران
نکته جالب و عجیب این است که در لغت نامه دهخدا اصلا به واژه ارزشیابی اشاره نشده است و صرفا از واژه ارزیابی یاد شده است
ارزشیابی یعنی مقایسه یک چیز در 2حالت. و پس از مقایسه می توان پیشرفت یا پسرفت آن را بررسی کرد.
یافتن ارزش چیزی در مقایسه با گزینه های مختلف
ارزشیابی واژه مناسبتری است از واژه اقتصادی برای بیان کوششهای ارزنده. اقتصاد یعنی میانه روی, و ربطی به ارزش سازی ندارد. در مقایسه, ارزشیابی خیلی روشنتر آماج کوششهای ارزنده را گویا است.