نوا

درجات این مقام در قدیم از این قرار بوده اند: طنینی. بقیه. طنینی. طنینی. بقیه. طنینی. این فواصل با درجات گام کوچک نظری در موسیقی اروپا قابل تطبیق می باشند.
از بین مقام های دوازده گانه، مقام راست تا مدت ها مقام اصلی دانسته می شده است. نیشابوری در رسالهٔ خود صریحاً می نویسد که «پردهٔ راست شاه همهٔ پرده هاست و همهٔ پرده ها از وی گرفته اند». بسیاری دیگر از متونی که قبل از صفی الدین ارموی نوشته شده اند نیز پردهٔ راست را مادر همهٔ پرده ها می دانسته اند. اما ارموی این برتری را برای عشاق قائل می شود و آن را «دائرة الاولی» می نامد. البته این احتمال وجود دارد که پردهٔ راست نیشابوری با پردهٔ راست ارموی تفاوت داشته اند. با این حال، در یکی از رساله های گمنام که احتمالاً متعلق به قرن یازدهم هجری است ( که احتمالاً مصادف با شروع تحول مقام به دستگاه است ) ، چنان ذکر شده که موسیقی ایرانی تنها چهار دستگاه اصلی دارد و یکی از آن ها دستگاه نوا است که «با همه پرده آشنا و بر همه مقام مألوف است».
این مقام هم اکنون در ردیف موسیقی ایرانی، جزو هفت دستگاه به شمار می آید؛ اما امروزه نوا را همانند دستگاه شور و متعلقات آن، با فواصل شور می نوازند. با این روش، درجهٔ ششم مقام نوا، در دستگاهِ کنونیِ نوا، ربع پرده بالاتر اجرا می شود. فخرالدینی معتقد است که این تحریف و تغییر به مرور از دورهٔ قاجار به وجود آمده و در به شکل امروزی تثبیت شده است. البته امروزه نوازندگان تنبور و دوتار در کرمانشاه و خراسان، مقام نوا را با همان فواصل قدیم می نوازند و آن را به همان شکل کهنش حفظ کرده اند. همچنین فواصل گوشهٔ کنونی نهفت در دستگاه نوا، با فواصل مقام قدیم نوا دقیقاً منطبق است.

تا لشکر غمت نکند ملک دل خراب
جان عزیز خود به ( نوا ) می فرستمت

نوا از ریشه هندو اروپائی وکو - weko یا صدا که در اوستا نیواک nivāk یا آواز و صدای موسیقی میباشد. در اوستا واژه های صدا و آوا بگونه وک vak و وخش vaxš یا پیام رسان. در لاتین واژه وکار vocāre نیز صدا زدن است و در انگلیسی فرگرد های voice، vowel، vocabulary، invoke. و voucher یا سند.
گواژه بسی باشدت بافسوس
نه مرد درفشی و گوپال و کوس - فردوسی