نزدیک

ای ز همه مردمی تهی و تهک
مردم نزدیک تو چرا پاید.
بوشکور.
هزار زاره کنم نشنوند زاره من
به خلوت اندر نزدیک خویش زاره کنم.
دقیقی.
کمربسته آیند یکسر به راه
چه نزدیک دستان چه نزدیک شاه.
فردوسی.
نگه کن که تا کیستند آن سه تن
مر آن هر سه را آر نزدیک من.
فردوسی.
همه پهلوانان ابا موبدان
برفتند نزدیک شاه جهان.
فردوسی.
دویدم من از مهر نزدیک او
چنانچون بر خواهری خواهری.
منوچهری.
ششصدهزار درم داده که نزدیک پسر فرات باید رسانید. ( تاریخ سیستان ) . من به خانه بازگشتم و محمد ( ص ) نزدیک جد خویش بماند. ( تاریخ سیستان ) . نزدیک امیر رو و بگوی که به همه حال چیزی رفته است پوشیده از من. ( تاریخ بیهقی ص 322 ) . پس از نشاندن امیر محمد این دختر را نزدیک وی فرستادند به قلعت. ( تاریخ بیهقی ص 249 ) . ابوالفتح بستی. . . حق خدمت دارد نزدیک خداوند سخت بسیار. ( تاریخ بیهقی ) .
چون تیغ به دست آری مردم نتوان کشت
نزدیک خداوند بدی نیست فرامشت.
ناصرخسرو.
بهرام گور از برادر قیصر درخواست تا دستوری خواهد کی بهرام باز نزدیک منذر رود، دستوری یافت و نزدیک منذر رفت. ( فارسنامه ابن بلخی ص 75 ) . باغبان نزدیک شاه آمد و گفت. ( نوروزنامه ) .
دبیرخاص را نزدیک خود خواند
که بر کاغذ جواهر داند افشاند.
نظامی.
قرار آنچنان شد که نزدیک شاه
به دانش بود مرد را پایگاه.
نظامی.
چو زحمت دور شد نزدیک خواندش
ز نزدیکان خود برتر نشاندش.
نظامی.
بدادش سحر بوسه بر دست و پای
که نزدیک ما چند روزی بپای.
سعدی.
منبع. لغت نامه دهخدا

- - -
۱. معنی واژه �آز� در ترکی
در زبان های ترکی باستان ( مثل اورخون قرن هشتم میلادی ) واژه az وجود دارد و معنی آن کم / اندک است.
📚 منبع: Clauson, An Etymological Dictionary of Pre - Thirteenth - Century Turkish, 1972, p. 279
- - -
۲. �آز� در زبان های ایرانی
در اوستایی ( زبان ایران باستان پیش از اسلام ) واژه ی āza - به معنی �حرص، آزمندی، طمع� ثبت شده است.
📚 منبع: Bartholomae, Altiranisches W�rterbuch, 1904, p. 207
📚 منبع: Mayrhofer, Etymologisches W�rterbuch des Altindoarischen, Bd. 1, 1992, p. 94
در فارسی میانه ( پهلوی ) هم واژه �āz� به معنی �آز، طمع، زیاده خواهی� آمده است.
📚 منبع: MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, p. 28
همین واژه در فارسی نو هم هست: �آز = طمع�.
🔑 نتیجه: �آز� در زبان های ایرانی هزار سال ها پیش از ورود ترکان به ایران وجود داشته و در معنای دیگری ( حرص، طمع ) کاربرد داشته است.
- - -
۳. واژه هایی مثل �نیاز�، �ناز�، �نزدیک�
این واژه ها هیچ ربطی به ترکی �az� ندارند و از ریشه های ایرانی آمده اند:
نیاز ← از اوستایی nī - āza - به معنی �احتیاج، دعا�.
📚 منبع: Bartholomae, Altiranisches W�rterbuch, p. 207
ناز ← از اوستایی nāzah - به معنی �غرور، نازیدن�.
📚 منبع: Mayrhofer, EWAia I, p. 93
نزدیک ← از ایرانی باستان nazdika - ( ریشه ی �nazd� = نزدیک شدن ) .
📚 منبع: Cheung, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, 2007, p. 300
بنابراین، این واژه ها مستقل از �آز� ترکی هستند و ریشه های کاملاً ایرانی دارند.
- - -
۴. خاستگاه ترکان: ایران یا آسیای میانه؟
همه ی پژوهش های معتبر زبان شناسی و باستان شناسی نشان می دهند که مهد ترکان در نواحی اورخون و آلتای ( مغولستان و سیبری جنوبی امروزی ) بوده است، نه ایران.
📚 منبع: Golden, Peter. An Introduction to the History of the Turkic Peoples. 1992
📚 منبع: Sinor, Denis ( ed. ) . The Cambridge History of Early Inner Asia. 1990
حضور ترکان در ایران از حدود قرن ۱۰ میلادی به بعد پررنگ می شود ( سلجوقیان، غزنویان، … ) . پیش تر، اقوام سکایی، سغدی، خوارزمی و پارتی در ایران زمین بودند که زبان هایشان شاخه ای از خانواده ی ایرانی بود.
- - -
✅ جمع بندی:
1. �آز� ترکی = کم / اندک ( در آسیای میانه ثبت شده ) .
2. �آز� ایرانی ( اوستایی، پهلوی، فارسی ) = طمع / حرص ( مستقل از ترکی و بسیار قدیمی تر ) .
3. واژه هایی مثل نیاز، ناز، نزدیک هیچ ربطی به �آز� ترکی ندارند و ریشه ی ایرانی دارند.
4. خاستگاه ترکان آسیای میانه ( اورخون–آلتای ) است، نه ایران.
پس این ادعا که گویا �واژه های فارسی از ترکی گرفته شده اند� یا �ترکان از اول در ایران بودند� یک تحریف آشکار و غیرعلمی است.
- - -

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، �احسن التواریخ� ( ۲ جلد ) ، به تصحیح�عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات�ترکی�و�مغولی�رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹