ات

غلبه کردن بحجت معانی ات می باشد.

زبان های ترکی در چند مرحله بر زبان فارسی تأثیر گذاشته است. نخستین تأثیر زبان ترکی بر پارسی، در زمان حضور سربازان تُرک در ارتشسامانیان روی داد. پس از آن، در زمان فرمان روایی غزنویان، سلجوقیان و پس ازحملهٔ مغول، تعداد بیشتری وام واژهٔ ترکی به زبان فارسی راه یافت؛ اما بیشترین راه یابی واژه های ترکی به زبان فارسی در زمان فرمانروایی صفویان، که ترکمانان قزلباش در تأسیس آن نقش اساسی داشتند، وقاجاریان بر ایران بود.
• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، احسن التواریخ ( ۲ جلد ) ، به تصحیح عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات ترکی ومغولی رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، احسن التواریخ ( ۲ جلد ) ، به تصحیح عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات ترکی ومغولی رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹

- - -
واژهٔ �اُت� و ریشه شناسی آن
واژهٔ �اُت� در زبان های ایرانی باستان، به ویژه در اوستا و پهلوی، به معنای �آتش� یا �شعله� به کار می رفته است. در اوستا این واژه به صورت �آتر� ( Ātar ) و در پهلوی به صورت �آتَخش� ( Ātaxš ) آمده است. معادل های این واژه در دیگر زبان های هندواروپایی عبارتند از: سنسکریت �آگنی� ( Agni ) و در برخی زبان های هندی �آگر� ( Agar ) .
ریشه شناسی واژهٔ �آتش�
ریشهٔ این کلمه در سنسکریت �آدری� ( Adri ) است که به معنای �زبانه� یا �شعله� آتش است و به عنوان صفت �ایزد آتش� ( آگنی ) نیز به کار می رفته است. این واژه در مسیر تاریخی خود در زبان های ایرانی باستان به شکل �آتر� در اوستا و �آتَخش� در پهلوی تکامل یافته است.
کاربرد در متون دینی زرتشتی
در متون دینی زرتشتی، آتش نماد نور، روشنایی و پاکی است. در گات ها، سروده های اشو زرتشت، آتش به عنوان مظهر �اشه� ( راستی ) و خرد معرفی شده است. در یسنا، به ویژه یسنای ۱۷، پنج نوع آتش مینویی ذکر شده است که هرکدام ویژگی های خاص خود را دارند. همچنین در کتاب بندهشن، پیدایش آتش به اهورامزدا نسبت داده شده است.
آتش در دوران ساسانیان
در دوران ساسانیان، آتش در مراکز مذهبی و آتشکده ها نگهداری می شد و به عنوان نماد قدرت و تقدس در فرهنگ ایرانی مورد احترام بود. در کتیبه های ساسانی، عنوان �آتَرخَش� برای نگهبان آتش به کار رفته است.
- - -
منابع فارسی
1. جعفری، سعید، فرهنگ ریشه شناسی زبان فارسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، ۱۳۸۵.
2. بهار، محمدتقی، تاریخ زبان فارسی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۷۲.
3. گنجی، هوشنگ، فارسی باستان و میانه: بررسی تطور واژه ها، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۷۸.
4. فرهاد، داراب، اوستا: متن و ترجمه، تهران: انتشارات توس، ۱۳۷۰.
5. یزدانی، ابراهیم، زبان پهلوی و متون دینی ساسانی، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۷۵.
منابع انگلیسی
6. Asatrian, Garnik, Iranian Languages and Texts: Historical Linguistics, London: Routledge, 2000.
7. Perry, John R. , Persian Lexicon: Etymology and Historical Development, Oxford: Oxford University Press, 2005.
8. Kellens, Jean, Avesta: Introduction to the Texts and Their Language, Paris: CNRS, 2003.
9. MacKenzie, D. N. , A Concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford University Press, 1971.
10. Boyce, Mary, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices, London: Routledge & Kegan Paul, 1979.
- - -

در برخی موارد، �āta� به معنای �خون� یا �گوشت� است.
همچنین، در ریشه ی برخی افعال و اسم ها ردپایی از �ات� به معنای �کردن� یا �انجام دادن� یافت می شود. این کاربرد بیشتر در افعال ترکیبی و ساختارهای فعل ساز دیده می شود.
مثال: ریشه های اوستایی مانند at - در برخی افعال نشان دهنده ی عمل یا انجام کاری است که با فعل های پهلوی هم تطابق دارد.
منابع معتبر اوستایی:
Boyce, Mary. A History of Zoroastrianism, Volume I: The Early Period. Leiden: Brill, 1975.
Kellens, Jean. Textes V�diques et Avestiques. Paris: CNRS, 1991.
Schmitt, R�diger. Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: Reichert, 1989.
- - -
۲. پهلوی ( فارسی میانه )
در زبان پهلوی نیز واژه ی �at� یا �et� وجود داشته و معنای آن معمولاً �کردن� یا �اعمال کردن� بوده است. این ریشه در بسیاری از افعال پهلوی نقش فعل ساز را داشته و به صورت پایه ای برای ایجاد افعال مرکب استفاده می شده است.
مثال ها:
فعل های پهلوی مانند frā - ēt - ( انجام دادن، اجرا کردن )
ریشه ی - et در افعال مختلف به معنای �کردن� یا �برقرار کردن� مشاهده می شود.
منابع معتبر پهلوی:
Malandra, William. An Introduction to Pahlavi Literature. New York: Bibliotheca Persica, 1980.
Mackenzie, D. N. A Concise Pahlavi Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 1971.
Manṣūrī, Yadollah. Farhang - e Rishshenāḵtī - e Af‘āl - e Fārsi - ye Miyāneh ( Pahlavi ) . Tehran: Sokhan, 2002.
- - -

۱. اوستایی
در زبان اوستایی، واژه ی �āt� ( 𐬀𐬀𐬙 ) به معنای �سپس�، �آنگاه�، �هنگامی که� یا �وقتی که� به کار می رود. این واژه در متون اوستایی برای نشان دادن توالی زمانی یا شرط زمانی استفاده می شود.
مثال کاربردی:
> �ای اهورامزدا، آن گاه که در پرتو شهریاری تو بزه کاران به کیفر خود رسند، این حقیقت را خواهند آموخت که چگونه از دروغ برهند و به جانِ جهان رو کنند. �
منابع کتابی معتبر:
Karl Hoffmann, Avestisches W�rterbuch, 3rd edition, 1986, G�ttingen.
Bartholomae, Altiranisches W�rterbuch, 1904, Heidelberg.
Helmut Humbach, Avestische Laut - und Formenlehre, 1969, Wiesbaden.
- - -
۲. پهلوی
در زبان پهلوی، واژه ای مشابه با �āt� اوستایی وجود دارد که معادل �سپس�، �آنگاه�، �بعد� یا �هنگامی که� است.
این واژه به صورت �adak� در متون پهلوی ثبت شده است.
منابع کتابی معتبر:
Helmut Humbach, Pahlavi Texts, Wiesbaden, 1968–1970.
D. N. MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, London.
E. W. West, Pahlavi Texts ( 2 vols. ) , 1887–1892, London.
- - -

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، �احسن التواریخ� ( ۲ جلد ) ، به تصحیح�عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات�ترکی�و�مغولی�رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، �احسن التواریخ� ( ۲ جلد ) ، به تصحیح�عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات�ترکی�و�مغولی�رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹