رده شناسی زبان شاخه ای از زبان شناسی است که زبان ها را بر اساس ویژگی های ساختاری آن ها دسته بندی می کند؛ ویژگی هایی مثل ترتیب کلمات، شیوهٔ ساخت واژه ( صرف ) ، سامانهٔ آواها و الگوهای جمله. این دسته بندی لزوماً بر پایهٔ خویشاوندی تاریخی یا جغرافیایی زبان ها نیست.
... [مشاهده متن کامل]
به عبارت ساده، رده شناسی به این پرسش پاسخ می دهد:
�زبان های انسانی چه الگوهای ساختاری می توانند داشته باشند و از نظر نظام دستوری چگونه با هم تفاوت یا شباهت دارند؟�
حوزه های اصلی رده شناسی زبان ( با مثال )
۱. رده شناسی صرفی ( واژگانی ) – چطور واژه ها ساخته می شوند
زبان ها از نظر تعداد تکواژ ( جزء معنی دار ) در یک واژه متفاوتند.
زبان های تحلیلی ( تکواژی یا منزوی ) :
هر واژه معمولاً یک تکواژ دارد و روابط دستوری ( مانند زمان، جمع، حالت ) با واژه های جداگانه نشان داده می شود.
مثال: چینی ماندارین
我昨天去北京 ( wǒ zu�tiān q� Běijīng ) یعنی �من دیروز رفتم پکن� – فعلی که برود، زمان گذشته ندارد و �دیروز� زمان را نشان می دهد.
زبان های چسبانی ( پیوندی – Agglutinative ) :
واژه ها با اضافه شدن زنجیره ای از تکواژها ساخته می شوند که هر کدام یک معنی مشخص دارد.
مثال: ترکی استانبولی
evlerimden = ev ( خانه ) ler ( جمع ) im ( مال من ) den ( از ) → �از خانه های من�
زبان های پیوندی ( ترکیبی – Fusional ) :
یک تکواژ می تواند چندین معنی دستوری را همزمان بیان کند.
مثال: لاتین
amo یعنی �دوست دارم� – پایان * - o* به تنهایی نشان می دهد: اول شخص مفرد زمان حال وجه اخباری. نمی توان این معانی را از هم جدا کرد.
زبان های چندترکیبی ( Polysynthetic ) :
یک واژه می تواند فاعل، مفعول، فعل و حتی قید را در خود جای دهد.
مثال: اینوکتیتوت ( از خانوادهٔ اسکیمو - آلوت )
tusaatsiarunnanngittualuujunga یعنی �خیلی خوب نمی توانم بشنوم� – کل جمله یک واژه است.
۲. رده شناسی ترتیب واژه ها – ترتیب فاعل ( S ) ، مفعول ( O ) و فعل ( V )
بیشتر زبان ها یک ترتیب غالب دارند. شش حالت منطقی ممکن است، اما برخی بسیار نادرند.
SOV ( فاعل‑مفعول‑فعل ) – مثال: ژاپنی، ترکی، کرهای
ژاپنی: Tarō - ga ringo - o tabeta ( تارو‑فاعل، سیب‑مفعول، خورد ) = �تارو سیب خورد. �
SVO ( فاعل‑فعل‑مفعول ) – مثال: انگلیسی، چینی، فارسی
فارسی: سگ گربه را تعقیب کرد.
VSO ( فعل‑فاعل‑مفعول ) – مثال: عربی، ایرلندی
عربی: akala l - waladu t - tuffāḥa ( خورد پسرک سیب را ) = �پسرک سیب را خورد. �
VOS ( فعل‑مفعول‑فاعل ) – مثال: فیجیایی، مالاگاسی
فیجیایی: E rawa na mana o Jone ( می تواند قدرت را جان ) = �جان می تواند قدرت را انجام دهد. �
OVS ( مفعول‑فعل‑فاعل ) – نادر، مثال: هیکسکاریانا ( برزیل )
هیکسکاریانا: toto yonoye kamara ( انسان را خورد جگوار ) = �جگوار انسان را خورد. �
OSV ( مفعول‑فاعل‑فعل ) – بسیار نادر، مثال: خاوانته.
۳. رده شناسی آوایی – الگوهای صوتی
زبان ها از نظر این موارد مقایسه می شوند:
اندازهٔ واکه ها و همخوان ها:
کوچک: زبان روتوکاس ( پاپوآ گینه نو ) فقط ۶ همخوان دارد.
بزرگ: زبان اوبیخ ( قفقاز، منقرض شده ) حدود ۸۰ همخوان داشت.
زبان های آهنگین ( موسیقایی ) در برابر غیرآهنگین:
زبان های آهنگین ( چینی، تایلندی، یوروبا ) در آن ها زیر و بمی صدا ( تون ) معنی واژه را تغییر می دهد.
مثال در چینی ماندارین:
mā ( آهنگ بلند یکنواخت ) = �مادر�
mǎ ( آهنگ نزولی - صعودی ) = �اسب�
زبان های غیرآهنگین ( انگلیسی، عربی، فارسی ) در آن ها زیر و بمی فقط برای آهنگ جمله ( مانند پرسشی یا خبری ) به کار می رود، نه برای تغییر معنای واژه.
... [مشاهده متن کامل]
به عبارت ساده، رده شناسی به این پرسش پاسخ می دهد:
�زبان های انسانی چه الگوهای ساختاری می توانند داشته باشند و از نظر نظام دستوری چگونه با هم تفاوت یا شباهت دارند؟�
حوزه های اصلی رده شناسی زبان ( با مثال )
۱. رده شناسی صرفی ( واژگانی ) – چطور واژه ها ساخته می شوند
زبان ها از نظر تعداد تکواژ ( جزء معنی دار ) در یک واژه متفاوتند.
زبان های تحلیلی ( تکواژی یا منزوی ) :
هر واژه معمولاً یک تکواژ دارد و روابط دستوری ( مانند زمان، جمع، حالت ) با واژه های جداگانه نشان داده می شود.
مثال: چینی ماندارین
我昨天去北京 ( wǒ zu�tiān q� Běijīng ) یعنی �من دیروز رفتم پکن� – فعلی که برود، زمان گذشته ندارد و �دیروز� زمان را نشان می دهد.
زبان های چسبانی ( پیوندی – Agglutinative ) :
واژه ها با اضافه شدن زنجیره ای از تکواژها ساخته می شوند که هر کدام یک معنی مشخص دارد.
مثال: ترکی استانبولی
evlerimden = ev ( خانه ) ler ( جمع ) im ( مال من ) den ( از ) → �از خانه های من�
زبان های پیوندی ( ترکیبی – Fusional ) :
یک تکواژ می تواند چندین معنی دستوری را همزمان بیان کند.
مثال: لاتین
amo یعنی �دوست دارم� – پایان * - o* به تنهایی نشان می دهد: اول شخص مفرد زمان حال وجه اخباری. نمی توان این معانی را از هم جدا کرد.
زبان های چندترکیبی ( Polysynthetic ) :
یک واژه می تواند فاعل، مفعول، فعل و حتی قید را در خود جای دهد.
مثال: اینوکتیتوت ( از خانوادهٔ اسکیمو - آلوت )
tusaatsiarunnanngittualuujunga یعنی �خیلی خوب نمی توانم بشنوم� – کل جمله یک واژه است.
۲. رده شناسی ترتیب واژه ها – ترتیب فاعل ( S ) ، مفعول ( O ) و فعل ( V )
بیشتر زبان ها یک ترتیب غالب دارند. شش حالت منطقی ممکن است، اما برخی بسیار نادرند.
SOV ( فاعل‑مفعول‑فعل ) – مثال: ژاپنی، ترکی، کرهای
ژاپنی: Tarō - ga ringo - o tabeta ( تارو‑فاعل، سیب‑مفعول، خورد ) = �تارو سیب خورد. �
SVO ( فاعل‑فعل‑مفعول ) – مثال: انگلیسی، چینی، فارسی
فارسی: سگ گربه را تعقیب کرد.
VSO ( فعل‑فاعل‑مفعول ) – مثال: عربی، ایرلندی
عربی: akala l - waladu t - tuffāḥa ( خورد پسرک سیب را ) = �پسرک سیب را خورد. �
VOS ( فعل‑مفعول‑فاعل ) – مثال: فیجیایی، مالاگاسی
فیجیایی: E rawa na mana o Jone ( می تواند قدرت را جان ) = �جان می تواند قدرت را انجام دهد. �
OVS ( مفعول‑فعل‑فاعل ) – نادر، مثال: هیکسکاریانا ( برزیل )
هیکسکاریانا: toto yonoye kamara ( انسان را خورد جگوار ) = �جگوار انسان را خورد. �
OSV ( مفعول‑فاعل‑فعل ) – بسیار نادر، مثال: خاوانته.
۳. رده شناسی آوایی – الگوهای صوتی
زبان ها از نظر این موارد مقایسه می شوند:
اندازهٔ واکه ها و همخوان ها:
کوچک: زبان روتوکاس ( پاپوآ گینه نو ) فقط ۶ همخوان دارد.
بزرگ: زبان اوبیخ ( قفقاز، منقرض شده ) حدود ۸۰ همخوان داشت.
زبان های آهنگین ( موسیقایی ) در برابر غیرآهنگین:
زبان های آهنگین ( چینی، تایلندی، یوروبا ) در آن ها زیر و بمی صدا ( تون ) معنی واژه را تغییر می دهد.
مثال در چینی ماندارین:
mā ( آهنگ بلند یکنواخت ) = �مادر�
mǎ ( آهنگ نزولی - صعودی ) = �اسب�
زبان های غیرآهنگین ( انگلیسی، عربی، فارسی ) در آن ها زیر و بمی فقط برای آهنگ جمله ( مانند پرسشی یا خبری ) به کار می رود، نه برای تغییر معنای واژه.
language typology ( زبانشناسی )
واژه مصوب: رده شناسی زبان
تعریف: ← رده شناسی
واژه مصوب: رده شناسی زبان
تعریف: ← رده شناسی