indirect speech act

این مفهوم توسط **جان سرل ( John Searle ) **، فیلسوف زبان، مطرح شد و در نظریهٔ �کنش های گفتار� ( Speech Act Theory ) جایگاه مهمی دارد.
### تفاوت کنش مستقیم و غیرمستقیم
| کنش مستقیم | کنش غیرمستقیم |
| - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - |
| صورت و کاربرد مطابقت دارند | صورت و کاربرد مطابقت ندارند |
| نیاز به استنباط بافتی کم یا هیچ | نیاز به استنباط بافتی زیاد |
| مثال: �در را ببند. � ( ساختار امری → دستور ) | مثال: �آیا می توانی در را ببندی؟� ( ساختار پرسشی → درخواست ) |
### نمونه های رایج کنش گفتاری غیرمستقیم
در زندگی روزمره، اغلب به جای دستور مستقیم، از پرسش یا خبر برای درخواست استفاده می کنیم تا مؤدبانه تر باشیم.
| جمله ( صورت ظاهری ) | کنش مستقیم ( اگر بود ) | کنش غیرمستقیم ( واقعی ) |
| - - - - - - - - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - |
| �آیا می توانی نمک را بدهی؟� | پرسش دربارهٔ توانایی | درخواست دادن نمک |
| �اینجا خیلی سرده. � | خبر ( بیان وضعیت ) | درخواست بستن پنجره یا روشن کردن بخاری |
| �چرا اینقدر دیر کردی؟� | پرسش دربارهٔ علت تأخیر | سرزنش / گلایه |
| �من دیگر حرفی ندارم. � | خبر ( بیان وضعیت خود ) | اعلام پایان بحث یا قطع رابطه |
| �آیا می توانم یک ساندویچ بخورم؟� ( در رستوران ) | پرسش دربارهٔ توانایی | درخواست سفارش دادن |
| �می خواهی اینجا را ترک کنی؟� ( در یک بازرسی پلیس ) | پرسش دربارهٔ تمایل | دستور غیرمستقیم برای رفتن |
### چرا از کنش غیرمستقیم استفاده می کنیم؟
- **ادب و حفظ وجهه**: کنش مستقیم ( مثل امر ) تهدیدکنندهٔ وجههٔ منفی مخاطب است. با غیرمستقیم صحبت کردن، به طرف مقابل �فرصت نه گفتن� یا �حق انتخاب� می دهیم و تحمیل را کاهش می دهیم.
- **کاهش تنش در روابط اجتماعی**: در موقعیت های رسمی یا با افراد غریبه، غیرمستقیم صحبت کردن نشانهٔ احترام است.
- **انعطاف در ارتباط**: گاهی گوینده نمی خواهد مستقیماً مسئولیت یک کنش را بپذیرد ( مثلاً اگر درخواست رد شد، بگوید �من که نخواستم مستقیم، فقط پرسیدم� ) .
### چگونه کنش غیرمستقیم را تشخیص دهیم؟
شنونده با استفاده از:
- **بافت موقعیتی** ( جایگاه، زمان، روابط قدرت )
- **دانش مشترک** ( مشخصات گوینده و شنونده )
- **اصل همکاری گرایس** ( فرض می کنیم گوینده منظور معقولی دارد )
- **قراردادهای اجتماعی و فرهنگی** ( در برخی فرهنگ ها، �می توانی در را ببندی؟� فقط درخواست است، نه پرسش واقعی از توانایی )
به این نتیجه می رسد که منظور ظاهری، منظور واقعی نیست.
### مثال تحلیلی: درخواست غیرمستقیم بستن پنجره
**جمله:** �آیا می توانی پنجره را ببندی؟�
- **تفسیر مستقیم ( غیرطبیعی ) **: گوینده می خواهد بداند آیا من از نظر جسمی توانایی بستن پنجره را دارم. پاسخ منطقی: �بله، می توانم� ( و هیچ عملی انجام ندادن ) .
- **تفسیر غیرمستقیم ( طبیعی و معمول ) **: گوینده مؤدبانه درخواست می کند که پنجره را ببندم.
در فرهنگ های غربی و ایرانی، این جمله معمولاً به عنوان درخواست فهمیده می شود، نه پرسش واقعی از توانایی.
### تفاوت کنش غیرمستقیم قراردادی و غیرقراردادی
| نوع | توضیح | مثال |
| - - - - - - | - - - - - - - | - - - - - - - |
| **قراردادی ( Conventional ) ** | در فرهنگ زبانی، ارتباط خاصی بین فرم و کنش به صورت عرفی ثابت شده است | �آیا می توانی. . . ؟� برای درخواست در بیشتر موقعیت ها |
| **غیرقراردادی ( Non - conventional ) ** | کاملاً به بافت وابسته است و بدون بافت قابل درک نیست | گفتن �باز هم باران می بارد� به دوستی که خیال پیاده روی دارد ( ممکن است درخواست لغو برنامه باشد ) |
### رابطهٔ کنش غیرمستقیم با ادب ( نظریهٔ براون و لوینسون )
براون و لوینسون نشان دادند که هر چه یک کنش **تهدیدکننده ی وجهه** ( FTA ) بیشتر باشد، افراد بیشتر از راهبردهای غیرمستقیم استفاده می کنند. درخواست مستقیم ( امر ) وجههٔ منفی مخاطب را شدیداً تهدید می کند؛ بنابراین درخواست غیرمستقیم ( پرسش یا بیان وضعیت ) به عنوان راهبرد ادب منفی عمل می کند.
### جدول مقایسه کلی
| بعد مقایسه | کنش مستقیم | کنش غیرمستقیم |
| - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - |
| هماهنگی صورت و کاربرد | دارد | ندارد |
| نیاز به استنباط بافتی | کم | زیاد |
| میزان ادب ( در اغلب فرهنگ ها ) | کمتر | بیشتر |
| خطر تهدید وجهه | بیشتر | کمتر |
| کاربرد در موقعیت های اضطراری | مناسب ( �فرار کن!� ) | نامناسب ( �آیا می توانی فرار کنی؟� ) |
| کاربرد در موقعیت های رسمی/غریبه | معمولاً بی ادبانه | معمولاً مؤدبانه |
### جمع بندی
**کنش گفتاری غیرمستقیم** حالتی است که گوینده از یک ساختار دستوری ( مثلاً پرسشی ) برای انجام کنشی دیگر ( مثلاً درخواست ) استفاده می کند و شنونده با تکیه بر بافت و قراردادهای اجتماعی منظور واقعی را می فهمد. این پدیده به ویژه در حوزهٔ **ادب زبانی** اهمیت دارد، زیرا به افراد اجازه می دهد درخواست ها، انتقادها و دستورهای خود را بدون تهدید مستقیم وجههٔ طرف مقابل بیان کنند. شناخت کنش های غیرمستقیم برای درک صحیح مکالمات روزمره، متون ادبی و ارتباطات بین فرهنگی ضروری است.