GLP - 1 مخفف Glucagon - Like Peptide - 1 به معنی پپتید شبه گلوکاگون نوع ۱ است. GLP - 1 یک هورمون پپتیدی است که عمدتاً توسط سلول های L در قسمت انتهایی روده، در پاسخ به ورود غذا به دستگاه گوارش، ترشح می شود. این هورمون یکی از مهم ترین تنظیم کننده های طبیعی قند خون، اشتها و فرایند گوارش محسوب می شود.
... [مشاهده متن کامل]
GLP - 1 به گروهی از هورمون ها به نام اینکرتین ها ( Incretins ) تعلق دارد. پس از غذا خوردن، GLP - 1 به پانکراس پیام می دهد که در صورت بالا بودن قند خون، انسولین بیشتری ترشح کند و هم زمان ترشح گلوکاگون را کاهش می دهد. در نتیجه، به پایین آمدن و کنترل قند خون کمک می کند.
یکی از اثرات مهم GLP - 1، کُند کردن تخلیه معده است؛ یعنی غذا با سرعت کمتری از معده وارد روده می شود. این مسئله باعث می شود احساس سیری برای مدت بیشتری باقی بماند. GLP - 1 همچنین بر بخش هایی از مغز که در تنظیم اشتها و دریافت غذا نقش دارند اثر می گذارد و می تواند احساس گرسنگی را کاهش دهد.
به دلیل همین اثرات، داروهایی ساخته شده اند که عملکرد GLP - 1 را تقلید می کنند و به آن ها GLP - 1 receptor agonists ( آگونیست های گیرنده GLP - 1 ) گفته می شود. از نمونه های شناخته شده می توان به semaglutide، liraglutide و dulaglutide اشاره کرد. این داروها در درمان دیابت نوع ۲ و، بسته به نوع دارو و مجوز آن، در مدیریت چاقی و کاهش وزن استفاده می شوند.
داروهای GLP - 1 با کاهش اشتها، افزایش احساس سیری، کاهش سرعت تخلیه معده و بهبود تنظیم قند خون می توانند باعث کاهش وزن قابل توجه شوند. با این حال، آن ها صرفاً �داروی لاغری� نیستند و اثرات متابولیک گسترده تری دارند.
عوارض شایع داروهای این گروه شامل تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، نفخ و درد یا ناراحتی شکمی است که معمولاً در شروع درمان یا هنگام افزایش دوز بیشتر دیده می شود. این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و مصرفشان باید بر اساس وضعیت پزشکی فرد و با نظر پزشک انجام شود.
نکته: خودِ GLP - 1 یک هورمون طبیعی بدن است؛ اصطلاح �داروی GLP - 1� معمولاً به داروهایی اشاره دارد که اثر GLP - 1 را تقلید یا تقویت می کنند، نه اینکه خود هورمون طبیعی GLP - 1 را به شکل معمول به فرد بدهند.
درباره اسم داروهای این خانواده و برندهای معروفشان، شامل خارجی و برندهای موجود در ایران است، باید یک نکته را جدا کنیم: بعضی ها GLP - 1 خالص هستند و بعضی ها مثل Mounjaro و Zepbound علاوه بر GLP - 1 روی گیرنده GIP هم اثر می گذارند و اصطلاحاً دوگانه GIP/GLP - 1 هستند.
۱. Semaglutide — سماگلوتاید
برندهای خارجی:
Ozempic ( اوزمپیک ) — تزریقی
Wegovy ( ویگووی ) — تزریقی، عمدتاً برای مدیریت وزن
Rybelsus ( ریبلسوس ) — قرص خوراکی
این سه دارو مادهٔ مؤثرهٔ یکسانی دارند، اما دوز، شکل مصرف و کاربردهای تأییدشده شان متفاوت است.
برندهای ایرانی: در ایران چندین فرآوردهٔ سماگلوتاید تولید می شود و نام های تجاری در حال تغییر و افزایش اند. منابع دارویی فعلی ایران چندین برند ثبت شده را گزارش می کنند؛ از جمله سایمرا، ولوریتا و سماکتو.
۲. Liraglutide — لیراگلوتاید
برندهای خارجی:
Victoza ( ویکتوزا ) — بیشتر برای دیابت نوع ۲
Saxenda ( ساکسندا ) — برای مدیریت وزن
تفاوت اصلی این دو در دوز و کاربرد تأییدشده است.
برندهای ایرانی:
ملیتاید
ماسـیزا / Masiza
این نام ها در فهرست محصولات ایرانی لیراگلوتاید گزارش شده اند.
۳. Dulaglutide — دولاگلوتاید
برند خارجی:
Trulicity ( ترولیسیتی )
یک GLP - 1 تزریقی است که معمولاً هفته ای یک بار استفاده می شود و عمدتاً برای دیابت نوع ۲ کاربرد دارد.
- - -
۴. Tirzepatide — تیرزپاتاید
این یکی از نظر دقیق علمی GLP - 1 خالص نیست؛ یک آگونیست دوگانهٔ GIP/GLP - 1 است.
برندهای خارجی:
Mounjaro ( مانجارو ) — دیابت نوع ۲
Zepbound ( زپ باند ) — مدیریت وزن
هر دو مادهٔ مؤثرهٔ یکسانی دارند: tirzepatide.
برند ایرانی گزارش شده:
اسپارتینا ( Spartina ) — تیرزپاتاید تولید داخل.
۵. Exenatide — اگزناتاید
برندهای شناخته شده:
Byetta ( بایتا )
Bydureon ( بایدوریون ) — نوع طولانی اثر
بایدوریون در بعضی کشورها به دلیل مسائل تولید و تأمین دیگر در دسترس نیست.
۶. Lixisenatide — لیکسیسناتاید
برندها:
Lyxumia ( لیکسیومیا )
Adlyxin ( ادلیکسین )
این دارو نیز از آگونیست های GLP - 1 است و عمدتاً برای دیابت نوع ۲ استفاده شده است.
۷. داروهای قدیمی تر یا کمتر رایج
موارد دیگری هم در تاریخ این گروه وجود داشته اند، مثلاً:
Albiglutide — Tanzeum → دیگر در بازار عرضه نمی شود.
برخی از این ها در کشورهای خاصی توسعه یافته یا عرضه شده اند و مثل Ozempic یا Mounjaro در بازار جهانی رایج نیستند.
خلاصهٔ
مادهٔ مؤثره برندهای معروف
Tirzepatide Mounjaro، Zepbound، اسپارتینا