اسم ( noun )
• : تعریف: a grammar system in which a limited, fixed set of rules can generate or describe an infinitely large variety of sentences in a language.
بررسی کلمه
پیشنهاد کاربران
در زبان شناسی، **دستور زایشی** ( generative grammar ) نظریه ای است که توسط نوآم چامسکی در دههٔ ۱۹۵۰ میلادی مطرح شد. این نظریه در پی آن است که مجموعه ای از قواعد صریح و صوری ارائه دهد که بتواند تمام جمله های دستوری ( well - formed ) یک زبان را تولید کند و جمله های نادستوری را تولید نکند.
... [مشاهده متن کامل]
### ویژگی های اصلی دستور زایشی
۱. **صراحت و صوری بودن**: قواعد باید چنان دقیق و روشن نوشته شوند که یک ماشین ( یا کامپیوتر ) بتواند بر اساس آن ها جمله بسازد.
۲. **تولید نامحدود**: با تعداد محدودی قاعده می توان تعداد نامتناهی جمله ساخت ( به کمک خاصیت بازگشت recursion ) .
۳. **تمایز بین شایستگی و کاربرد** ( competence vs. performance ) : دستور زایشی شایستگی زبانیِ ایده ال گوینده - شنونده را مدل می کند، نه کاربرد واقعی ( لغزش های زبانی، محدودیت حافظه و . . . ) .
۴. **ساختار ژرفا و ساختار سطحی** ( Deep & Surface structure ) : جمله از ساختار ژرفا ( معنا ) با اعمال قواعد گشتاری به ساختار سطحی ( صورت نهایی ) می رسد. در نسخه های جدیدتر ( برنامهٔ کمینه گرا ) این مفاهیم بازتعریف شده اند.
### تحولات تاریخی
- **مدل استاندارد ( ۱۹۶۵ ) ** : شامل مؤلفه های پایه ( قواعد بازنویسی ساختار گروهی ) و مؤلفهٔ گشتاری.
- **نظریهٔ حاکمیت و مرجع گیری ( GB, ۱۹۸۱ ) ** : معرفی اصل ها و پارامترها ( Principles and Parameters ) – دستور جهانی شامل اصول ثابت و پارامترهایی که در زبان ها متفاوتند.
- **برنامهٔ کمینه گرا ( Minimalist Program, ۱۹۹۵ به بعد ) ** : ساده سازی دستگاه قواعد و تقلیل آن به عملیات بنیادین �ادغام� ( Merge ) .
### دستور جهانی ( Universal Grammar )
دستور زایشی فرض می کند که توانایی زبان آموزی ریشه در استعداد زیستی - ذهنی خاصی دارد به نام **دستور جهانی**. کودکان با شنیدن داده های زبانی محدود، قواعد زبان مادری خود را کشف می کنند، زیرا ساختار پایهٔ زبان در مغز آن ها از پیش موجود است.
### مثال ساده از قواعد زایشی ( در انگلیسی، قابل تطبیق با فارسی )
قاعدهٔ بازنویسی برای جمله:
- S → NP VP
( جمله از گروه اسمی گروه فعلی ساخته می شود )
با تکرار اعمال چنین قواعدی و جایگذاری واژه ها، جمله های دستوری تولید می شوند.
### تفاوت با دستور سنتی
- دستور سنتی ( مدرسه ای ) توصیفی و تجویزی است ( مثل: �فاعل قبل از فعل می آید� ) .
- دستور زایشی تبیینی است: نه فقط �چه چیزی دستوری است�، بلکه �چرا دستوری است� و �چگونه مغز آن را تولید می کند�.
### خلاصه
**دستور زایشی** چارچوبی نظری در زبان شناسی است که هدفش ارائهٔ قاعده های صوری و صریح برای تولید تمام جمله های دستوری یک زبان است. این نظریه بر تمایز شایستگی/کاربرد، ساختار ژرفا/سطحی، وجود دستور جهانی و جنبهٔ زیستی - شناختی زبان تأکید دارد و تحولات بسیاری از مدل استاندارد تا برنامهٔ کمینه گرا را پشت سر گذاشته است.
... [مشاهده متن کامل]
### ویژگی های اصلی دستور زایشی
۱. **صراحت و صوری بودن**: قواعد باید چنان دقیق و روشن نوشته شوند که یک ماشین ( یا کامپیوتر ) بتواند بر اساس آن ها جمله بسازد.
۲. **تولید نامحدود**: با تعداد محدودی قاعده می توان تعداد نامتناهی جمله ساخت ( به کمک خاصیت بازگشت recursion ) .
۳. **تمایز بین شایستگی و کاربرد** ( competence vs. performance ) : دستور زایشی شایستگی زبانیِ ایده ال گوینده - شنونده را مدل می کند، نه کاربرد واقعی ( لغزش های زبانی، محدودیت حافظه و . . . ) .
۴. **ساختار ژرفا و ساختار سطحی** ( Deep & Surface structure ) : جمله از ساختار ژرفا ( معنا ) با اعمال قواعد گشتاری به ساختار سطحی ( صورت نهایی ) می رسد. در نسخه های جدیدتر ( برنامهٔ کمینه گرا ) این مفاهیم بازتعریف شده اند.
### تحولات تاریخی
- **مدل استاندارد ( ۱۹۶۵ ) ** : شامل مؤلفه های پایه ( قواعد بازنویسی ساختار گروهی ) و مؤلفهٔ گشتاری.
- **نظریهٔ حاکمیت و مرجع گیری ( GB, ۱۹۸۱ ) ** : معرفی اصل ها و پارامترها ( Principles and Parameters ) – دستور جهانی شامل اصول ثابت و پارامترهایی که در زبان ها متفاوتند.
- **برنامهٔ کمینه گرا ( Minimalist Program, ۱۹۹۵ به بعد ) ** : ساده سازی دستگاه قواعد و تقلیل آن به عملیات بنیادین �ادغام� ( Merge ) .
### دستور جهانی ( Universal Grammar )
دستور زایشی فرض می کند که توانایی زبان آموزی ریشه در استعداد زیستی - ذهنی خاصی دارد به نام **دستور جهانی**. کودکان با شنیدن داده های زبانی محدود، قواعد زبان مادری خود را کشف می کنند، زیرا ساختار پایهٔ زبان در مغز آن ها از پیش موجود است.
### مثال ساده از قواعد زایشی ( در انگلیسی، قابل تطبیق با فارسی )
قاعدهٔ بازنویسی برای جمله:
( جمله از گروه اسمی گروه فعلی ساخته می شود )
با تکرار اعمال چنین قواعدی و جایگذاری واژه ها، جمله های دستوری تولید می شوند.
### تفاوت با دستور سنتی
- دستور سنتی ( مدرسه ای ) توصیفی و تجویزی است ( مثل: �فاعل قبل از فعل می آید� ) .
- دستور زایشی تبیینی است: نه فقط �چه چیزی دستوری است�، بلکه �چرا دستوری است� و �چگونه مغز آن را تولید می کند�.
### خلاصه
**دستور زایشی** چارچوبی نظری در زبان شناسی است که هدفش ارائهٔ قاعده های صوری و صریح برای تولید تمام جمله های دستوری یک زبان است. این نظریه بر تمایز شایستگی/کاربرد، ساختار ژرفا/سطحی، وجود دستور جهانی و جنبهٔ زیستی - شناختی زبان تأکید دارد و تحولات بسیاری از مدل استاندارد تا برنامهٔ کمینه گرا را پشت سر گذاشته است.
generative grammar ( زبانشناسی )
واژه مصوب: دستور زایشی
تعریف: رویکردی صوری و نحوبنیان به زبان که چامسکی آن را مطرح کرده است و اکنون نظریههای گوناگونی را در بر میگیرد
واژه مصوب: دستور زایشی
تعریف: رویکردی صوری و نحوبنیان به زبان که چامسکی آن را مطرح کرده است و اکنون نظریههای گوناگونی را در بر میگیرد