## خوانش برون بر ( Efferent Reading ) چیست؟
**خوانش برون بر** اصطلاحی است که توسط **لوئیز روزنبلات ( Louise Rosenblatt ) **، نظریه پرداز ادبی آمریکایی، در کتاب �ادبیات به مثابهٔ اکتشاف� ( ۱۹۳۸ ) و آثار بعدی اش معرفی شد. این واژه از ریشهٔ لاتین *efferre* به معنای �بردن به بیرون� گرفته شده است و به نوعی از خواندن اشاره دارد که در آن خواننده عمدتاً به دنبال **استخراج اطلاعات، حقایق، یا دانش عملی** از متن است، نه تجربهٔ زیبایی شناختی یا درگیری عاطفی.
... [مشاهده متن کامل]
در مقابل، **خوانش زیبایی شناختی ( Aesthetic Reading ) ** قرار دارد که در آن خواننده بر تجربهٔ زندهٔ لحظهٔ خواندن، احساسات، و تأمل در فرم و زبان متن تمرکز می کند.
### ویژگی های خوانش برون بر
- **هدف**: کسب اطلاعات یا انجام عملی پس از خواندن ( مثلاً یادگیری دستور العمل، فهمیدن تاریخ یک رویداد، آماده شدن برای امتحان ) .
- **نوع متن**: معمولاً متون غیرادبی یا ادبیِ خوانده شده به صورت ابزاری ( مثل کتاب درسی، راهنما، گزارش، مقالهٔ علمی ) .
- **نگرش خواننده**: خواننده خود را جدا از متن می بیند و متن را وسیله ای برای رسیدن به هدفی بیرونی می داند.
- **نتیجهٔ اصلی**: آنچه پس از خواندن باقی می ماند ( خلاصه، اطلاعات، پاسخ به سؤال ) مهم است، نه خود فرایند خواندن.
### تفاوت خوانش برون بر و زیبایی شناختی ( Efferent vs. Aesthetic )
| معیار | خوانش برون بر ( Efferent ) | خوانش زیبایی شناختی ( Aesthetic ) |
| - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - |
| **هدف** | بیرون بردن اطلاعات از متن | تجربه کردن متن در لحظهٔ خواندن |
| **تمرکز** | بر نتیجهٔ خواندن ( چه می آموزم؟ ) | بر فرایند خواندن ( چه احساسی دارم؟ ) |
| **نقش خواننده** | ارزیاب و مصرف کنندهٔ اطلاعات | هم آفرینندهٔ تجربهٔ ادبی |
| **متن مناسب** | غیرادبی ( علمی، فنی، دستوری ) | ادبی ( شعر، داستان، نمایشنامه ) |
| **پرسش اصلی** | �این متن چه اطلاعاتی به من می دهد؟� | �این متن چه حسی به من منتقل می کند؟� |
### مثال عینی
**متن**: یک شعر از ویلیام وردزورث به نام �قاصدک ها�
- **خوانش برون بر**: �وردزورث در چه سالی این شعر را نوشت؟ قاصدک چه نوع گلی است؟ شاعر چند قاصدک دیده است؟� خواننده به دنبال داده های واقعی و قابل خلاصه کردن است.
- **خوانش زیبایی شناختی**: �این شعر چه حسی از تنهایی و شادی به من می دهد؟ چرا تکرار کلمهٔ �طلایی� این قدر تأثیرگذار است؟� خواننده خود را در تجربهٔ شعر غوطه ور می کند.
### رابطه با نظریهٔ روزنبلات
روزنبلات معتقد بود که خواندن یک طیف است، نه دو مقولهٔ کاملاً جدا. هر خوانشی ترکیبی از هر دو جنبه است، اما در عمل خواننده به سمت یک سو گرایش دارد. مشکل زمانی رخ می دهد که معلمان ادبیات دانش آموزان را به خوانش برون بر ( پرسش های درک مطلب، حفظ تاریخ ادبیات ) وادار می کنند و تجربهٔ زیبایی شناختی را نادیده می گیرند. به نظر او، هدف آموزش ادبیات باید پرورش �خوانش زیبایی شناختی� باشد، نه صرفاً انتقال اطلاعات دربارهٔ متن.
فرمالیست ها به خوانش برون بر تأکید نداشتند. دلیل: فرمالیست های روسی ( مانند شکلوفسکی و یاکوبسن ) و نقد نو دقیقاً در مقابل خوانش برون بر قرار داشتند. آن ها معتقد بودند که نباید متن ادبی را به منبع اطلاعات یا خلاصهٔ محتوا تقلیل داد. فرمالیست ها بر **خود متن، تکنیک های زبانی، آشنایی زدایی، و برجسته سازی** تأکید داشتند – یعنی همان چیزی که روزنبلات بعدها �خوانش زیبایی شناختی� نامید.
### جمع بندی
**خوانش برون بر** نوعی از خواندن است که در آن خواننده به متن به عنوان منبع اطلاعات نگاه می کند و هدف اصلی اش استخراج حقایق یا کاربرد عملی است. این مفهوم در تقابل با **خوانش زیبایی شناختی** قرار دارد که در آن خواندن خود هدف و تجربه ای لذت بخش است. روزنبلات این دوگانه را برای نقد روش های سنتی تدریس ادبیات به کار برد و بر اهمیت آموزش خوانش زیبایی شناختی تأکید کرد.
**خوانش برون بر** اصطلاحی است که توسط **لوئیز روزنبلات ( Louise Rosenblatt ) **، نظریه پرداز ادبی آمریکایی، در کتاب �ادبیات به مثابهٔ اکتشاف� ( ۱۹۳۸ ) و آثار بعدی اش معرفی شد. این واژه از ریشهٔ لاتین *efferre* به معنای �بردن به بیرون� گرفته شده است و به نوعی از خواندن اشاره دارد که در آن خواننده عمدتاً به دنبال **استخراج اطلاعات، حقایق، یا دانش عملی** از متن است، نه تجربهٔ زیبایی شناختی یا درگیری عاطفی.
... [مشاهده متن کامل]
در مقابل، **خوانش زیبایی شناختی ( Aesthetic Reading ) ** قرار دارد که در آن خواننده بر تجربهٔ زندهٔ لحظهٔ خواندن، احساسات، و تأمل در فرم و زبان متن تمرکز می کند.
### ویژگی های خوانش برون بر
- **هدف**: کسب اطلاعات یا انجام عملی پس از خواندن ( مثلاً یادگیری دستور العمل، فهمیدن تاریخ یک رویداد، آماده شدن برای امتحان ) .
- **نوع متن**: معمولاً متون غیرادبی یا ادبیِ خوانده شده به صورت ابزاری ( مثل کتاب درسی، راهنما، گزارش، مقالهٔ علمی ) .
- **نگرش خواننده**: خواننده خود را جدا از متن می بیند و متن را وسیله ای برای رسیدن به هدفی بیرونی می داند.
- **نتیجهٔ اصلی**: آنچه پس از خواندن باقی می ماند ( خلاصه، اطلاعات، پاسخ به سؤال ) مهم است، نه خود فرایند خواندن.
### تفاوت خوانش برون بر و زیبایی شناختی ( Efferent vs. Aesthetic )
| معیار | خوانش برون بر ( Efferent ) | خوانش زیبایی شناختی ( Aesthetic ) |
| - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - | - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - |
| **هدف** | بیرون بردن اطلاعات از متن | تجربه کردن متن در لحظهٔ خواندن |
| **تمرکز** | بر نتیجهٔ خواندن ( چه می آموزم؟ ) | بر فرایند خواندن ( چه احساسی دارم؟ ) |
| **نقش خواننده** | ارزیاب و مصرف کنندهٔ اطلاعات | هم آفرینندهٔ تجربهٔ ادبی |
| **متن مناسب** | غیرادبی ( علمی، فنی، دستوری ) | ادبی ( شعر، داستان، نمایشنامه ) |
| **پرسش اصلی** | �این متن چه اطلاعاتی به من می دهد؟� | �این متن چه حسی به من منتقل می کند؟� |
### مثال عینی
**متن**: یک شعر از ویلیام وردزورث به نام �قاصدک ها�
- **خوانش برون بر**: �وردزورث در چه سالی این شعر را نوشت؟ قاصدک چه نوع گلی است؟ شاعر چند قاصدک دیده است؟� خواننده به دنبال داده های واقعی و قابل خلاصه کردن است.
- **خوانش زیبایی شناختی**: �این شعر چه حسی از تنهایی و شادی به من می دهد؟ چرا تکرار کلمهٔ �طلایی� این قدر تأثیرگذار است؟� خواننده خود را در تجربهٔ شعر غوطه ور می کند.
### رابطه با نظریهٔ روزنبلات
روزنبلات معتقد بود که خواندن یک طیف است، نه دو مقولهٔ کاملاً جدا. هر خوانشی ترکیبی از هر دو جنبه است، اما در عمل خواننده به سمت یک سو گرایش دارد. مشکل زمانی رخ می دهد که معلمان ادبیات دانش آموزان را به خوانش برون بر ( پرسش های درک مطلب، حفظ تاریخ ادبیات ) وادار می کنند و تجربهٔ زیبایی شناختی را نادیده می گیرند. به نظر او، هدف آموزش ادبیات باید پرورش �خوانش زیبایی شناختی� باشد، نه صرفاً انتقال اطلاعات دربارهٔ متن.
فرمالیست ها به خوانش برون بر تأکید نداشتند. دلیل: فرمالیست های روسی ( مانند شکلوفسکی و یاکوبسن ) و نقد نو دقیقاً در مقابل خوانش برون بر قرار داشتند. آن ها معتقد بودند که نباید متن ادبی را به منبع اطلاعات یا خلاصهٔ محتوا تقلیل داد. فرمالیست ها بر **خود متن، تکنیک های زبانی، آشنایی زدایی، و برجسته سازی** تأکید داشتند – یعنی همان چیزی که روزنبلات بعدها �خوانش زیبایی شناختی� نامید.
### جمع بندی
**خوانش برون بر** نوعی از خواندن است که در آن خواننده به متن به عنوان منبع اطلاعات نگاه می کند و هدف اصلی اش استخراج حقایق یا کاربرد عملی است. این مفهوم در تقابل با **خوانش زیبایی شناختی** قرار دارد که در آن خواندن خود هدف و تجربه ای لذت بخش است. روزنبلات این دوگانه را برای نقد روش های سنتی تدریس ادبیات به کار برد و بر اهمیت آموزش خوانش زیبایی شناختی تأکید کرد.