این سبک طنز، چه نوع طنزی است؟

باباطاهر عريان عارف و شاعر قرن پنجم هجری قمری و معاصر با طغرل شاه سلجوقی بوده است. البته در باب حوادث زندگی و احوالات بابا طاهر اطلاعات کمی در دست است. برخی تذكره نويسان وی را معاصر عين القضات همدانی (يعنی حدود سال ۵۲۵ قمری) و برخی وی را هم عهد خواجه نصير (۶۷۲ قمری) دانسته اند. از باباطاهر علاوه بر دوبيتيهای معروف او، مجموعه كلمات قصاری نيز به زبان عربی به نام اشارات به جای مانده است. از اشعار باباطاهر مجموعهٔ معتبری در دست نيست، به همين جهت نميتوان در صحت انتساب هر شعری كه به او نسبت ميدهند به يقين حكم كرد، ولی تا حدودی سبک و وزن ابیات وی را میتوان پذیرفت. اشعار باباطاهر بسیار جان دار و دارای حس و حال خوبی است که آنرا ماندگار کرده.
دلم سوجه ز غصه وربريجه 
جفای دوست را خواهان ترستم 
مو آن عودم ميان آتشستان 
كه اين نه آسمانها مجمرستم/ بابا طاهر.

ابوالفتح عمر خیام (۴۴۰ تا ۵۱۷ ق)، فيلسوف، رياضيدان، منجم، نويسنده و شاعر. در نيشابور متولد شد. با ميمون بن نجيب واسطی، امام ابوالمظفر اسفزارى، حكيم ابوالعباس لوكرى عبدالرحمن خازنی و امام محمد غزالی همعصر بود. وى منجم دربار ملكشاه سلجوقی بود. سفرهايی به بلخ، اصفهان، بغداد و مكه داشت اما، بيشتر عمر خود را در نيشابور گذرانيد و در همان شهر درگذشت و در جوار امامزاده محمد محروق دفن شد. خيام از شخصيتهاى تاريخی است كه در باب او داستانهاى مجعول بسيارى ساخته اند و همين افسانه سازى سبب شده كه در باب احوال و اقوال او اتفاق نظرى بين پژوهندگان وى نباشد. خيام علاوه بر اينكه در فنون و علوم مختلف، رياضی، نجوم، هندسه و فلسفه صاحب نظر بود، در شاعرى نيز توانا بود و رباعيات او نه تنها در ايران، كه در جهان نيز مشهور است و ترجمه جرالدفيتز از اين رباعيات به زبان انگليسی، باعث شهرت خيام در جهان شد. از جمله آثار وى: رساله اى در تعيين مقدار بيان زيج ملكشاهی است.

شيخ بهايی (۹۵۳ تا ۱۰۳۱ ق) بهاء الدين محمد بن عزالدين حسين بن عبدالصمد بن شمس الدين محمد بن حسن بن محمد بن صالح حارثی همدانی عاملی جبعی معروف به شيخ بهائی در سال ۹۵۳ ق ۱۵۴۶ ميلادی در بعلبك متولد شد. او در جبل عامل در ناحيه شام و سوريه در روستايی بنام جبع ميزيسته و از نژاد حارث بن عبدالله اعور همدانی متوفی به سال ۶۵ هجری از معاريف اسلام بوده است. ناحيه جبل عامل همیشه يكی از مراكز شيعه در مغرب آسيا بوده است و پيشوايان و دانشمندان شيعه كه از اين ناحيه برخاسته اند، بسيارند. در هر زمان، حتی امروزه شيعه در جبل عامل به وفور ميزيسته اند و در بنياد نهادن مذهب شيعه در ايران و استوار كردن بنيان آن مخصوصاً از قرن هفتم هجری به بعد ياری بسيار كرده و در اين مدت پيشوايان بزرگ از ميان ايشان برخاسته اند و خاندان شیخ بهائی نيز از همین جبل عامل بوده است. 
بهاءالدين در كودكی به همراه پدرش به ايران آمد و پس از اتمام تحصيلات، شيخ الاسلام اصفهان شد. چون در سال ۹۹۱ قمری به قصد حج راه افتاد، به بسياری از سرزمينهای اسلامی از جمله عراق، شام و مصر رفت و پس از ۴ سال در حالی كه حالت درويشی يافته بود، به ايران بازگشت/ شیخ بهایی

در شاهنامه اشعاری تحریف شده که دائم نشر میشود و میتواند به مرور آنرا کاملاً تغییر دهد، هر چند جزئی باشد مثلاً در نسخه اصلی آمده: 
چنین گفت موبد که مردن به نام
به از زنده دشمن بدو شادکام
که تحریف شده: 
چنین گفت موبد که مرد بنام 
به از زنده دشمن بر او شاد کام 
و همچنین:
کرا کشت خواهد همی روزگار
چه نیکوتر از مرگ در کارزار
که تحریف شده: 
اگر کُشت خواهد تو را روزگار 
چه نیکو تر از مرگ در کار زار 
حتماً باید مردم خودشان آستین بالا بزنند و آثار کهن ملی خود را پایش کنند.

ابوريحان محمد بيرونی اوايل عمر خود را در خوارزم معروف به خوارزم شاهيان گذرانيد و سپس چند سال در گرگان، در دربار قابوس بن وشمگير به سر برد و كتاب الآثار الباقيه را بنام آن پادشاه تأليف كرد. پس از چندى به خوارزم بازگشت و در دربار ابوالعباس مأمون به مأمون مدتی زيست. محمود غزنوى در مراجعت به غزنين ابوريحان را با چند تن از فاضلان دربار خوارزمشاه به غزنين برد. پس از آن چند بار به خوارزم سفر كرد و در غالب جنگهای سلطان محمود به هندوستان در ملازمت او بود و با دانشمندان و حكيمان هند معاشرت كرد و زبان سنسكريت را آموخت و دايره معلومات خود را وسعت داد و مواد لازم رابراى تأليف كتاب تحقيق ما للهند فراهم آورد. از آثار مهم او كتاب التفهيم است كه آن را به عربی و فارسی (جداگانه) تأليف كرده است.

ابوسعید ابوالخیر در میان عارفان مقامی بسیار برجسته و ویژه ای دارد و نام او با عرفان و شعر آمیختگی عمیقی یافته است. چندان که در بخش مهمی از شعر پارسی چهرهٔ او در کنار مولوی و عطار قرار میگیرد، بی آنکه خود شعر چندانی سروده باشد. 
در تاریخ اندیشه‌های عرفانی اش در بالاترین سطح اندیشمندان این گُسترهٔ پهناور در کنار حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی به شمار میرود. در کل ابوسعید با تلفیق عرفان و شعر در این سبک باعث این شد که شاعران دورۀ بعد یعنی سبک عراقی از او الگوبرداری کنند مانند: سعدی و مولانا که در اشعارشان، عرفان جوششی بسیاری دارد. نمونه ای از اشعار او: 
هرگز دلم از یاد تو غافل نشود 
گر جان بشود مهر تو از دل نشود 
افتاده ز روی تو در آیینهٔ دل 
عکسی که به هیچ وجه زایل نشود 

چو ضحاک شد بر جهان شهریار 
بر او سالیان انجمن شد هزار 
سراسر زمانه بدو گشت باز 
برآمد بر این روزگار دراز 
نهان گشت کردار فرزانگان 
پراکنده شد کام دیوانگان 
هنر خوار شد جادویی ارجمند 
نهان راستی آشکارا گزند 
شده بر بدی دست دیوان دراز 
به نیکی نرفتی سخن جز به راز 
دو پاکیزه از خانه جمّشید 
برون آوریدند لرزان چو بید 
که جمشید را هر دو دختر بدند 
سر بانوان را چو افسر بدند 
ز پوشیده رویان یکی شهرناز 
دگر پاکدامن به نام ارنواز 
به ایوان ضحاک بردندشان 
بر آن اژدهافش سپردندشان 
بپروردشان از ره جادویی 
بیاموختشان کژی و بدخویی 
ندانست جز کژی آموختن 
جز از کشتن و غارت و سوختن 

شاهنامه فردوسی

این نمونه بیشتر به طنز کنایه‌آمیز (Irony) و به‌طور مشخص طنز سیاسی/اجتماعی مبتنی بر وارونه‌نمایی تعلق دارد.

دلیلش این است که میان ادعای رسمی («بهترین رفاه برای همه») و واقعیت مشاهده‌شده («صف کشیدن مردم برای نان») تضاد آشکار وجود دارد. سپس بخش دوم جمله این تضاد را تشدید می‌کند: دولت به جای پذیرش مشکل، آن را به شکلی مثبت و تبلیغاتی تفسیر می‌کند («اشتیاق مردم برای حمایت از محصولات ملی»).

در این متن چند شگرد طنز هم‌زمان دیده می‌شود:

کنایه (Irony): معنای واقعی برعکسِ معنای ظاهری است.

هجو یا ساتیر (Satire): نقد حکومت، سیاست یا گفتمان رسمی از طریق طنز.

وارونه‌نمایی (Inversion): یک نشانهٔ بحران به‌عنوان نشانهٔ موفقیت معرفی می‌شود.

طنز ابسورد/پوچ‌نما (Absurdist Humor): اگر اغراق در توجیه دولت بسیار شدید باشد، متن رنگ‌وبوی طنز ابسورد هم پیدا می‌کند.

بنابراین اگر بخواهیم یک برچسب اصلی انتخاب کنیم، می‌توان گفت:

«طنز هجویِ کنایه‌آمیز (Satirical Irony)»؛ یعنی طنزی که با نشان دادن تناقض میان واقعیت و روایت رسمی، به نقد اجتماعی یا سیاسی می‌پردازد.