به میزان قیامت بیش کم، کم بیش می‌آید / تفسیر بیت چیست؟؟

این بیت از صائب تبریزی به مفهوم سنجش اعمال و دشواری محاسبه در قیامت اشاره دارد. معنای اصلی آن چنین است:

"میزان" (ترازوی سنجش اعمال) در روز قیامت به قدری حساس و دقیق است که کوچکترین زیادی و کمی (بیش و کم) مشخص میشود؛ حتی گاهی زیادی و کمیِ اعمال چنان در هم فرو میروند که تشخیص "کم و بیش" از یکدیگر دشوار است (کم، بیش میآید). اما شاعر میگوید من زبان و منطق این ترازو را نمیفهمم و از چگونگی سنجش آن آگاه نیستم.

این بیت بیانگر حیرت عارفانه و آگاهی از پیچیدگی عدالت الهی است؛ جایی که اعمال انسان چنان موشکافانه بررسی میشود که حتی ذرهای خوبی و بدی نادیده گرفته نمیشود (اشاره به آیه: فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ). در عین حال، شاعر از درک حقیقت این محاسبه عاجز است و این ندانستن، خود نوعی اعتراف به عظمت و ژرفای کار خداست.