ضرب المثل های معادل بیت زیر را بنویسید
بیخیانت کس نترسد از قصاص
حق نابرده نمی دارد تقاص
✏ ملا احمد نراقی
٣ پاسخ
درود بر دکتر عزیز و گرامی، البته شما استاد ما هستید، ولی جرأت نمیکنم این واژه را بکار ببرم.
خب اما ضرب المثل، البته در اشعار این مفهوم به تکرار استعمال شده ولی به چند ضرب المثل اکتفا میکنم.
پاک باش و بیباک باش.
طلایی که پاکه، چه منتش به خاکه.
چوب را که برداری، گربه دزده فرار میکند.
رنگ رخساره خبر میدهد از سرّ ضمیر.
چیزی که عوض دارد، گله ندارد.
خدا فرزند را برای عوض میدهد، نه هوس.
و خیلی مثل داریم که به قصاص و مکافات اشاره دارد، و اینکه بی خیانت، کسی از قصاص ترس ندارد.
و در خسرو و شیرین میگه:
ای بی خبر از فيض اثرهای ندامت
ترسم نفشاری به مژه دامن تر را
ازكيسه بريهای مكافات بينديش
ای غنچه گره چندكنی خردة زر را
و البته
این چنین مثل و اشعاری از حدیث: الخائن الخائف و آیۀ ویعرف المجرمون بسیماهم، الهام گرفته که شخص خائن، چون از خیانت خودش آگاه است، دائماً خوف دارد. و نیز در ادبیات ما خیلی زیاد در این مورد داریم که اکتفا میکنم به حکایتی از گلستان:
يكی از بندگان عمروليث گريخته بود كسان در عقبش برفتند و باز آوردند، وزير را با وی غرضی بود و اشارت به كشتن فرمود تا دگر بندگان چنين فعل روا ندارند. بنده پيش عمرو سر بر زمين نهاد و گفت:
هر چه رود بر سرم چون تو پسندی رواست
بنده چه دعوی كند حكم خداوند راست
اما به موجب آن كه پرورده نعمت اين خاندانم نخواهم كه در قيامت به خون من گرفتار آيی اجازت فرمای تا وزير را بكشم آن گه به قصاص او بفرمای خون مرا ريختن تا به حق كشته باشی. ملك را خنده گرفت، وزير را گفت: چه مصلحت می بينی؟ گفت: ای خداوند جهان از بهر خدای اين شوخ ديده را به صدقات گور پدر آزاد كن تا مرا در بلايی نيفكند. گناه از من است و قول حكما معتبر كه گفته اند:
چو كردی با كلوخ انداز پيكار
سر خود را به نادانی شكستی
چو تير انداختی بر روی دشمن
چنين دان كاندر آماجش نشستی
خلاصه وزیر که به دنبال تصفیه حساب بود، فهمید که قصاصی هم در کار است، و منصرف شد.
گنه کرد در بلخ آهنگری.
به شوشتر زدند گردن مسگری
اشاره به بی گناهی و بی عدالتی
درود بر شما
این مثل عکس شعر بالاست
بیت بالا درباره نترسیدن از قصاص در صورت بی خیانتی و نگرفتن تقاص در صورت نداشتن حق است. معادلهای ضرب المثلی آن به فارسی و عربی عبارتند از:
۱. ضربالمثلهای فارسی:
· بترس از آنکه از هیچکس نمیترسد (اشاره به بیگناهی و حق به جانب بودن)
· از ماست که بر ماست
· تا پادرد نباشد، چوب درمان نمیخورند
· هر که بامش بیش، برفش بیشتر (به مفهوم مسئولیت پذیری در قبال عمل خود)
· دست آلوده را قصاص در پی است، دست پاک را خیال از پی نمیآید
۲. ضربالمثلهای عربی هممعنا:
· مَن حَفَر بِئْراً لأَخِیهِ أَوْقَعَهُ اللهُ فِیهِ (هر که برای برادرش چاهی بکند، خدا خودش را در آن میاندازد)
· إِنَّمَا جَزَاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُهَا (جزای بدی، بدیِ مانند آن است)
· لا یَخَافُ العَدْلَ إِلَّا مَنْ ظَلَمَ (از عدالت نمیترسد مگر کسی که ستم کرده باشد)
نکته: مصراع دوم اشاره به این دارد که تا حقِّ کسی پایمال نشود، از او بازخواستی نخواهد شد — مشهور است که "تا ننالی، دوا نریزی" و "ناحق نمیترسد مگر از حق".
درود بر شما
آفرین
درود بر شما
آفرین