فرش ترنج دار عصر صفویه

طرح ترنج دار از اولین طرح هایی است که بر روی فرش های دورهٔ صفویه منعکس گردیده است. تخته فرش هایی که در این دوران وجود دارد شامل موارد زیر است:[ ۱]
• قالی اردبیل ( قالی شیخ صفی )
• قالی موج دریا
• فرش چلسی
قالی اردبیل یکی از زیباترین فرش هایی است که تقریبا در ۲۰ سال اول دورهٔ صفویه بافته شده است. تار و پود این فرش از ابریشم و پرز آن از پشم بوده و کار بافت آن در سال ۹۲۶ هجری قمری پایان یافته است. نام بافنده آن مقصود کاشانی همراه با مطلع یکی از اشعار حافظ:[ ۲]
در قسمت بالای فرش دیده می شود. این قالی نفیس را شرکت زیگلر که از سال ۱۸۸۳ میلادی ( ۱۲۶۲ خورشیدی ) در ایران در زمینهٔ تولید و تجارت فرش فعالیت می نمود از ایران خارج کرده و به مبلغ ۲۰۰ لیر، استرلینگ به موزهٔ ویکتوریا و آلبرت لندن فروخته است. این فرش که مدت سه سال و نیم کار بافت آن طول کشیده است در هر مترمربع آن ۵۱۷, ۰۰۰ گره از نوع سنه بکار رفته است. طرح این قالی در وسط آن ترنج طلایی رنگی با ۱۶ کلاله جانبی در متن سرمه ای فرش پر از گل های شاه عباسی و شاخه های اسلیمی قرارگرفته و نمای جالبی به این فرش معروف و تاریخی داده است. نقش یک چهارم ترنج با کلاله های مربوطه در چهارگوشهٔ زمینهٔ فرش تکرار شده و لچک های چهارگانه قالی را به وجود آورده است. در داخل حاشیهٔ بزرگ که با سه نوار حاشیه ای باریک محصور شده نقش کتیبه ها و گلوله هایی به صورت یک در میان دیده می شود.
در روایات چنین است که این قالی برای آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، جد خاندان صفویه بافته شده است.
عده ای بافت آن را در تبریز میدانند، برخی در قزوین و سرانجام عدهٔ بیشتری آن را کار بافندگان کاشان که در کار بافت فرش های ابریشمی هستند، میدانند. نوع گره های این فرش را هم گرهٔ فارسی میدانند. نمونه مشابه دیگرااین قالی که بافت ظریفتری داشته و فقط شامل قسمت بزرگی از زمینهٔ فرش است نیز در موزه لس آنجلس در کالیفرنیا نگهداری می شود. [ ۳]
قالی معروف به موج دریا که در موزهٔ وین نگهداری می شوداز نظر طرح و نقش به کلی متمایز از سایر قالی های ایرانی است به گونه ای که در قسمت های بالا و پایین ترنچ بسیار بزرگ آن تصاویر کشتی و دریانوردی بافته شده است. این فرش و سایر فرش های آن که تاکنون ۸ تخته از آن ها شناخته شده است بنابر سفارش بازگانان پرتغالی که در این دوره در بندرهای جنوب ایران به خصوص در بندرعباس در رفت و آمد بوده اند بافته شده و شاید به همین دلیل است که پاره ای محقیقین فرش آن ها را در گروه فرش های پرتغالی طبقه بندی کرده اند. تاریخ بافت این فرش در سال ۱۰۷۹ خورشیدی بوده است. [ ۴]